ژنتیک کبوتر (بخش دوم)

به قلم: حمید ضیا.

اگر به یاد داشته باشید در بخش نخست به انواع رنگ‌های اصلی‌ پرداختیم. حالا در قسمت دوم مبحث ژنتیک کبوتر به انواع طرح‌ها، رنگ چشم و رنگ قرمز یا سرخ مغلوب می‌‌پردازیم. برای بهتر فهمیدن قرمز مغلوب باید اول به طرح‌ها بپردازیم. آشنائی با طرح‎ها و رنگ چشم در شناسائی بهتر کبوتر‌های‎مان و پی‌ بردن به اصالت آن‎ها کمک خواهد کرد. بوده و هستند دوستانی که همواره از اینکه مثلاً کبوتر سبز آن‎ها جوجه های زاغ می‎دهد شاکی‌ هستند و یا هرگز از سرور نمی‎تواند سرور بکشند. این مسائل با دانستن کمی‌ علم ژنتیک به راحتی حل می‌شوند و اگر دوستان زحمت این را به خود بدهند که هر یافته‌ای را در مورد کبوتران خوب‌شان (فقط و فقط کبوتران خوب‌شان و نه هر کبوتری) پیدا می‌کنند یادداشت کنند و این را به صورت یک عادت مثبت در خود پرورش بدهند، پس از چندین نسل کبوتران اصیل آن‌ها دارای شناسنامه خواهند بود. این کار را کبوتربازان قدیمی‌ نیز به طور غیر علمی‌ انجام می‌داده‌اند اما روشی‌ که آن‌ها اجرا می‌کرده‌اند فقط محدود به یک یا دو رنگ مختلف می‌‌شده است. کبوتر‌های سفید کاکلی رحمان خان نمونه‌ی بارز عرض بنده هستند. با شنیدن اسم رحمان خان و دیدن رنگ سفید و کاکل به طور اتوماتیک شناسنامه‌ی این کبوتر باز می‌شود و شما می‌دانید که این کبوتر پشت در پشت سفید است، داری قدرت پرش عالی‌ است و غیره و غیره… این یک نوع شناسنامه‌ی سنتی است که دهان به دهان چرخیده. حال اگر شما این شناسنامه را به صورت کتبی‌ داشته باشید و به صورت سند ارائه بدهید، نه یک قدم که صد قدم از دیگران جلوتر خواهید بود.

طرح‌های کبوتر (Patterns):

کبوتر‌ها به طور عمومی داری چهار طرح هستند. این طرح‌ها هیچ ربطی‌ به رنگ آن‌ها ندارند. این طرح‌ها در تمام رنگ‌ها وجود دارند حتی اگر ما نتوانیم آن‌ها را ببینیم. مثلاً یک سفید مهر را در نظر بگیرید، اینطور به نظر می‌آید که شامل هیچ‌کدام از این طرح‌ها نمی‌شود، اما به محض اینکه آن را با یک سبز استاندارد جفت کنید با دیدن جوجه‌ها متوجه خواهید شد که چه طرحی را داراست. طرح‌های مختلف عبارتند از:

۱- بدون خط (barless) با علامت ژنتیکی‌ c

۲- خط‌دار (bar) با علامت ژنتیکی‌ +

۳- شطرنجی‌ یا طرح زاغ‌سبز (checker) با علامت ژنتیکی C

۴- طرح زاغ‌سبز پر که دست‌پر‌ها و دم آن کمی‌ روشن‌تر است (t-pattern Checker) با علامت ژنتیکی C^T

پس علایم طرح‌ها این‌ها هستند:

c / + / C / C^T

توجه داشته باشید که رنگ‌های یک‌دست مثل زاغ ذغالی (spread) جزو این طرح‌ها نیستند، زیرا که این ژن به روی قسمت دیگری از کوروموزم می‌نشیند.

عکس‌های زیر نمونه‌هایی از این چهار طرح هستند که برای تفهیم راحت‌تر از رنگ استاندارد (سبز) آورده شده‌اند. همان‌طور که قبلاً عرض کردم این‌ها فقط طرح هستند و هیچ ربطی‌ به رنگ ندارند و هر چهار طرح را بر روی هر سه رنگ اصلی‌ می‌توان پیدا کرد.

از بالا به پایین نشانگر بیشتر مغلوب بودن می‌باشد. یعنی‌ سبز بی‌‌خط مغلوبِ سبز خط‌دار و سبز خط‌دار مغلوبِ زاغ‌سبز و زاغ‌سبز مغلوبِ زاغ‌سبز پر است. طرح زاغ سبز دارای ۲ نوع دیگر با ترکیب‌های پُرتر می‌باشد که مهم نیستند و برای راحت‌تر کردن مبحث به آن‌ها نمی‌پردازیم.

پس به این ترتیب اگر ما یک کبوتر از رده پایین‌تر (عکس بالایی) که هموزایگوت^۱ Homozygous است را با یک کبوتر هموزایگوت از رده بالاتر (عکس پایینی) تن کنیم تمام جوجه‌ها طرح بالاتر (عکس بالایی) می‌شوند که هتروزایگوت^۲ Hetrozygous طرح پائین‌تر (عکس بالایی) خواهند بود و از آنجایی که این طرح‌ها به جنسیت بستگی ندارند، اگر ما دو هتروزایگوت حاصل از این پیوند را با یک طرح با هم جفت کنیم، ۲۵% جوجه‌ها هموزایگوت با طرح بالاتر و ۵۰% جوجه‌ها هتروزایگوت با  طرح بالاتر و ۲۵% بقیه طرح پایین‌تر و هموزایگوت خواهند شد. به مثال زیر توجه کنید:

توضیحات:

۱٫ هموزایگوت Homozygous: حیوانات به طور عموم ۲ کپی‌ از هر ژن دارند که یکی‌ را از پدر و دیگری را از مادر به ارث می‌برند. اگر این ۲ ژن شبیه یکدیگر باشند به حیوان حامل آن‌ها هموزایگوت می‌گویند؛ مانند وقتی‌ که ۲ ژن غالب در کنار یکدیگر و یا ۲ ژن مغلوب در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.

۲٫ هتروزایگوت Hetrozygous: اگر این ۲ ژن متفاوت باشند حیوان حامل آن ژن‌ها را هتروزایگوت می‌گویند. معمولاً یکی‌ از ژن‌ها نرمال و دیگری جهش آن ژن می‌باشد.

پس فراموش نکنیم که:

۱- تمام کبوتر‌ها حامل یکی‌ از این طرح‌ها هستند. بعضی‌ وقت‌ها امکان دارد که ما به خاطر جهش‌های ژنتیکی‌ دیگر موفق به دیدن آن‌ها نشویم اما ۱۰۰% وجود دارند. مثلاً اگر ما یک سفید مهر مغلوب داشته باشیم هرگز طرح مخفی‌ شده را نمیتوانیم ببینیم، اما اگر آن را با یک سبز استاندارد جفت کنیم در جوجه‌ها طرح مخفی‌ بروز خواهد کرد مگر اینکه طرح مذکور سبز بدون خط باشد که باید جوجه‌های حاصل سری اول را با یکدیگر جفت کنیم تا طرح جد مشخص گردد.

۲- طرح به جنسیت ربطی‌ ندارد. یعنی‌ هم نر و هم ماده می‌توانند هموزایگوت یا هتروزایگوت هر طرحی باشند.

۳- طرح ربطی‌ به رنگ ندارد و به طور جدا از رنگ به کبوتر ارث می‌رسد.

۴- رنگ پخش یا یک‌دست spread مانند زاغ ذغالی و یا سرخ و سفید مهر جزو طرح‌ها نیستند و بر روی کوروموزوم متفاوتی پیدا می‌شوند (در مباحث بعدی توضیح خواهیم داد).

در زیر نمونه‌های بیشتری از طرح‌های مختلف که تحت‌تأثیر متغییر‌های دیگر قرار گرفته‌اند را برای شما آورده‌ایم. این متغییر‌ها چهار طرح اصلی‌ را پوشانده‌اند و به همین دلیل ما نمی‌توانیم آن‌ها را ببینیم.

رنگ قرمز مغلوب (Recessive Red):

در بخش اول به انواع رنگ‌های اصلی‌ پرداختیم و آن‌ها را به سه رنگ دانه اصلی‌ تقسیم کردیم که به ترتیب غالب بودن عبارتند از: قرمز (Ash Red)، سبز/سیاه (Blue/Black) و قهوه‌ای (Brown). دکتر هلندر (Dr Hollander) در کتاب خود، «کبوتر» رنگ قرمز را به دو گروه تقسیم می‌کند: ۱. قرمزی که غالب است و به جنسیت بستگی دارد ۲٫ قرمزی که مغلوب است و به جنسیت بستگی ندارد.

در بخش نخست به نوع اول پرداختیم. گفتیم علاوه بر ژن رنگ‌دانه، بعضی‌ وقت‌ها ما با یک یا دو نوع متغییر دیگر نیز سر و کار خواهیم داشت، که ژن پخش یا یک‌دست (Spread) که حاصل آن کبوتر‌های یک‌رنگ است، یکی‌ از آن‌هاست. گفتیم که این ژن به این صورت عمل می‌کند که رنگ روی خط‌ها یا خط دم کبوتر را گرفته و در تمام پر‌های کبوتر به طور یکسان پخش می‌کند، که حاصل آن کبوترانی یک رنگ است. از آنجایی که ژن قرمز مغلوب یک ژن اپیستاتیک (Epistatic) می‌باشد تمامی خصوصیات جهش‌ها، طرح‌های دیگر و ژن‌های تغییر دهنده دیگر را مخفی‌ می‌کند. این بدین معناست که این ژن مثل ژن یک‌دست عمل می‌کند. به این مثال توجه کنید: طرح پیس مسجدی نسبت به طرح پیس بدون خط غالب است. هر دوی این ژن‌ها روی یک کوروموزم هستند و آلل یک دیگر می‌باشند. در حقیقت جانشین یکدیگر هستند. حال کبوتری که حامل یک ژن پیس خط‌دار و یک ژن پیس بدون خط باشد به صورت پیس خط دار دیده می‌شود. حالا اگر همین پرنده حامل دو ژن قرمز مغلوب باشد ما آن را به صورت قرمز یا سرخ پُررنگ می‌بینیم. به همین ترتیب اگر مثلاً کبوتر قهوه‌ای یا زاغ ذغالی یا زاغ‌سبز ما حامل دو ژن قرمز مغلوب باشد ما آن را به صورت قرمز غلیظ می‌بینیم.

دقیقاً مثل این است که سه نفر که ژاکت‌های قرمز پوشیده‌اند را در کنار یکدیگر قرار بدهیم. در نظر بگیرید که نفر اول پیراهن سیاه نفر دوم پیراهن سفید و نفر سوم بدون پیراهن باشد. آیا ما می‌توانیم زیر ژاکت‌ها را ببینیم؟ خیر، تنها چیزی که ما می‌بینیم سه نفر با ژاکت‌های قرمز هستند. قرمز مغلوب نیز دقیقاً همینطور عمل می‌کند. اما با اینحال این ژن نیز بازنده‌ی بعضی‌ جهش‌های دیگر می‌شود، یعنی‌ ژن‌هایی هستند که نسبت به این ژن اپیستاتیک هستند. مثل ژن سفید مغلوب. یک سفید مهر می‌تواند قرمز مغلوب در باطن باشد. بعضی‌ وقت‌ها ژن‌هایی هستند که اگر آن‌ها را با قرمز مغلوب مخلوط کنیم رنگ‌هایی قابل رویت بوجود خواهیم آورد. مثلاً اگر سرور را با آن ترکیب کنیم سرور کم‌رنگی خواهیم داشت که دارای خال‌های پر رنگ است که به آن‌ها سرور زرد (Deroy) می‌گویند؛ و اگر زرد (قرمز کم‌رنگ) را با آن جفت کنیم تمام جوجه‌ها زرد مغلوب خواهند شد.

بنابرین اگر می‌خواهید تعداد زیادی قرمز مغلوب در گنجه‌تان وجود داشته باشد، شما باید حداقل دو قرمز مغلوب داشته باشید. اگر فقط یک قرمز دارید هیچ‌گاه موفق به زیاد کردن آن نخواهید شد، مگر اینکه آن را با جوجه‌اش جفت کنید و یا جوجه‌هایش را با یکدیگر جفت کنید.

عکس‌های زیر نمونه‌هایی از قرمز مغلوب هستند.

رنگ چشم:

برای یاد گیری بهتر رنگ چشم یک بار دیگر مباحث قبلی‌ را به طور خلاصه مرور می‌کنیم. ما می‌دانیم که ۳ رنگ‌دانه‌ی اصلی‌ به ترتیب غالب بودن: قرمز، سبز/سیاه، و قهوه‌ای وجود دارند. هر کبوتر نر حامل ۲ ژن رنگ و هر کبوتر ماده حامل یک ژن رنگ و یک آلل خالی‌ برای رنگ پر می‌باشند. ژن رنگ پر به جنسیت بستگی دارد. می‌دانیم که چهار طرح داریم که به ترتیب غالب بودن عبارتند از: ۱- طرح زاغ‌سبز پر ۲- طرح زاغ‌سبز معمولی ۳- سبز خط‌دار ۴- سبز بدون خط. هر کبوتر بدون اهمیت داشتن جنسیت دارای دو آلل طرح می‌باشد که به جنسیت ربطی‌ ندارند. و همچنین طرح به رنگ کبوتر بستگی ندارد زیرا که در ۲ نقطه (locus) مختلف کوروموزم قرار گرفته‌اند.

قدرت بینایی:

قدرت بینایی کبوتر از انسان بهتر است. کبوتر علاوه بر نور‌هایی که ما می‌توانیم ببینیم قادر به دیدن نور ماورای بنفش نیز می‌باشد. در طول روز کبوتر می‌تواند ستارگان را ببیند اما با تاریک شدن هوا قدرت بینایی آن از انسان کم‌تر می‌شود. در طعبیت برای اینکه کبوتر از دست حیوانات شکار چی‌ در امان باشد باید چشم‌هایش را باز نگاه دارد. قرار گرفتن چشم‌ها در دو طرف سر به آن توانایی بینایی ۳۴۰ درجه می‌دهد و برای اینکه بتواند با سرعت و بدون مشکل پرواز کند قدرت تحلیل و تجزیه تصاویر توسط مغز آن ۳ برابر انسان است. اگر یک کبوتر یک فیلم سینمایی را تماشا کند ۲۴ فریم عکس یا تصویر در یک ثانیه برای او مانند تماشای اسلاید برای ماست. او حداقل به ۷۵ فریم عکس احتیاج دارد تا مغزش بتواند فیلم را به تصویر بکشد. به همین دلیل است که کبوتران از اتومبیل در حال حرکت به سرعت فرار نمی‌کنند یا هنگامی که قوش به او حمله می‌کند تا آخرین لحظه به پرواز عادی خودش ادامه می‌دهد. به نظر او این‌ها آهسته تر از چیزی که هستند می‌رسد.

رنگ چشم کبوتر:

مطابق نوشته‌های دکتر هلندر، کبوتر‌ها دارای سه رنگ چشم هستند. زرد، سفید و سیاه. زرد و سفید تنها رنگ‌هایی هستند که روی قرنیه دیده می‌شوند. این دو رنگ رنگ‌های اصلی‌ چشم کبوتر هستند. دقیقاً مانند طرح، کبوتر حامل دو آلل رنگ چشم است که زرد بر سفید غالب است. بر خلاف رنگ پر، رنگ چشم به جنسیت بستگی ندارد و ما نمی‌توانیم با دیدن رنگ چشم جنسیت جوجه‌ها را پیش بینی‌ کنیم.

رنگ های زرد و سفید:

رنگ زرد که بعضی‌ وقت‌ها به آن نارنجی یا قرمز نیز گفته می‌شود، بستگی به رگ‌های خونی داخل قرنیه دارد. همچنین رنگ سفید که بعضی‌ وقت‌ها به صورت صورتی‌، خاکستری یا آبی دیده می‌شود نیز به تعداد رگ‌های خونی قرنیه بستگی دارد. مطابق گفته‌های دکتر هلندر، کبوتر وحشی فقط داری رنگ چشم نارنجی یا قرمز است. از طرفی‌ دیگر رنگ چشم سفید فقط و فقط به کبوتر اهلی تعلق دارد. بعضی‌ نژاد‌ها هرگز با چشمان زرد پیدا نمی‌شوند مگر اینکه با نژاد‌های دیگر ترکیب شده باشند. عکس‌های زیر نمونه هایی از رنگ چشم زرد هستند که اگر دقت کنید قسمت داخلی‌ قرنیه زرد است و مویرگ‌های خونی به خوبی‌ در قسمت خارجی‌ دیده می‌شوند.

و عکس‌های زیر نمونه‌هایی از رنگ چشم سفید هستند که اگر باز هم دقت کنید قسمت داخلی‌ قرنیه سفید است و مویرگ‌های خونی به خوبی‌ در قسمت خارجی‌ دیده می‌شوند.

رنگ سیاه:

همانند رنگ سفید یک‌دست یا زاغ یک‌دست (spread) که رنگ اصلی‌ پر‌های کبوتر را مخفی‌ می‌کند، رنگ چشم سیاه رنگ اصلی‌ شناخته نمی‌شود و یک متغیر به حساب می‌آید. کبوترانی که رنگ چشم سیاه دارند همانند بقیه کبوتران حامل دو ژن رنگ چشم هستند که ما قادر به دیدن آن‌ها نیستیم. و دلیل آن این است که این متغیر هر دوی آن‌ها را از نظر ژنتیکی‌ خاموش کرده است. کبوتران سفید مهر مغلوب را در نظر بگیرید، اکثراً داری چشمان سیاه، پر‌های سفید، نوک‌های سفید، گوشت و ناخن‌های سفید هستند. این‌ها هم مثل چشم‌های سیاه توسط متغیر‌های دیگر خاموش شده‌اند که ما به ظاهر همه‌چیز را سفید می‌بینیم. اما می‌دانیم که زیر این پر‌های سفید رنگ اصلی‌ کبوتر نیز تولید می‌شود و وجود دارد. به همین دلیل است که سفید جزو رنگ‌ها نیست و فقط یک متغیر است. و دوباره به همین دلیل است که هر کبوتری دو ژن از سه ژن رنگ و دو ژن از چهار ژن طرح را به همراه دارد. پس رنگ چشم سیاه دو رنگ دیگر را مخفی‌ می‌کند و خود را نشان می‌دهد.

رنگ زال (albino):

زال یا صورتی‌ وقتی‌ به وجود می‌آید که کبوتر تولید کننده‌ رنگ‌دانه‌های بدنش را به خاطر یک جهش ژنتیکی‌ از دست داده باشد. نه فقط چشم‌ها بلکه تمامی بدن به صورت صورتی‌ با پر‌های سفید دیده می‌شوند. ما آن را به این دلیل صورتی‌ می‌بینیم: چون رنگ‌دانه‌ای وجود ندارد تا نور را منعکس کند، نور از طریق مویرگ‌ها و بافت‌های خونی انعکاس پیدا می‌کند. زال یک ژن مغلوب است که فقط در مرحله‌ی هوموزایگوت خود را نشان می‌دهد و می‌تواند در چندین نسل بدون بروز خود سفر کند و فقط وقتی‌ خود را نشان می‌دهد که دو کبوتر حامل آن با هم جفت شوند و هر دو ژن‌های زال خود را ارائه بدهند. پس برای تولید زال ما به نر و ماده حامل ژن زال که خود زال نیستند (هتروزایگوت) و یا نر و ماده‌ی زال (هوموزایگوت) احتیاج داریم. زال در کبوتران ایرانی به ندرت دیده می‌شود اما دوستانی که کبوتر‌های مسافتی دارند با آن به کرات مواجه می‌شوند.

رنگ‌های دیگر:

قرمز، صورتی‌، سفید، نارنجی، زرد و سیاه رنگ‌هایی هستند که ما می‌توانیم آن‌ها را به راحتی‌ توضیح بدهیم. اما رنگ‌های سبز یا آبی یا قهوه‌ای پر رنگ چطور می‌شوند؟ فراموش نکنیم که جهش‌های ژنتیکی‌ همیشه در حال وقوع هستند و دانشمندان هنوز نتوانسته‌اند توضیحی برای آن‌ها پیدا کنند و یا تحقیقات کافی‌ بر روی آن‌ها انجام نداده‌اند. این رنگ‌ها می‌تواند متغیر‌های جدید یا جهش‌های جدید رنگ‌های سفید یا زرد باشند.

توضیح ژنتیکی‌ برای رنگ چشم و نتایج ممکنه:

آیا چشم زرد یا سفید نسبت به سیاه غالب هستند؟ از آنجایی که سیاه رنگ چشم نیست و فقط متغیر است جواب خیر می‌باشد. وقتی‌ که رنگ‌دانه‌های چشمی در سطح داخلی‌ وجود داشته باشند رنگ سیاه خود را بروز می‌دهد. اما ما می‌دانیم که هر دو آلل رنگ در زیر آن وجود دارند که وقتی‌ آن را با یک کبوتر چاهی جفت کنیم آن رنگ در جوجه‌ها بروز می‌کند.

در زیر برای درک بهتر مثال‌های مختلفی‌ از ترکیب‌های ممکنه آورده شده است. اگر ما به پیشینه‌ی رنگ چشم در کبوتران‌مان واقف باشیم به راحتی می‌توانیم رنگ چشم جوجه‌ها را قبل از تولد حدس بزنیم.

۱- چشم زرد هموزایگوت X چشم زرد هموزایگوت = همه‌ی جوجه‌ها چشم زرد هموزایگوت خواهند شد.

۲- چشم زرد هموزایگوت X چشم زرد هتروزایگوت حامل ژن سفید = تمام جوجه‌ها چشم زرد خواهند شد اما ۵۰% آن‌ها چشم زرد هموزایگوت و ۵۰% چشم زرد هتروزایگوت حامل ژن سفید خواهند شد.

۳- چشم زرد هموزایگوت X چشم سیاه = اگر جوجه‌ها رنگ چشمان‌شان را بروز بدهند تمام جوجه‌ها چشم زرد خواهند شد*.

*توضیح: در این مورد ما می‌دانیم که یکی‌ از دو جفت کبوتر چشم زرد است و می‌دانیم که کبوتر چشم سیاه در زیر داری یکی‌ از ژن‌های سفید و یا زرد است. و چون زرد به سفید غالب است، اگر جوجه رنگ اصلی‌ چشم را نشان بدهد این رنگ یا زرد هموزایگوت است و یا زرد هتروزایگوت.

۴- چشم زرد هتروزایگوت X چشم زرد هتروزایگوت = ۲۵% جوجه‌ها چشم زرد هموزایگوت و ۵۰% چشم زرد هتروزایگوت حامل ژن چشم سفید، و ۲۵% چشم سفید هموزایگوت خواهند شد.

۵- چشم زرد هتروزایگوت X چشم سیاه = از این ترکیب ما می‌توانیم انتظار هر رنگی‌ را داشته باشیم، حتی می‌توانیم انتظار چشم تابه‌تا یا چشم چغر را نیز داشته باشیم.

۶- چشم سفید هموزایگوت X چشم زرد هموزایگوت = تمام جوجه‌ها چشم زرد خواهند شد و ۱۰۰% آن‌ها چشم زرد هتروزایگوت حامل ژن چشم سفید خواهند شد.

۷- چشم سفید هموزایگوت X چشم زرد هتروزایگوت حامل سفید = ۵۰% هتروزایگوت زرد حامل سفید و ۵۰% چشم سفید هموزایگوت خواهند شد.

۸- چشم سفید هموزایگوت X چشم سیاه = از این ترکیب ما می‌توانیم انتظار هر رنگی‌ را داشته باشیم، حتی می‌توانیم انتظار چشم تابه‌تا یا چشم چغر را نیز داشته باشیم.

۹- چیزی به اسم چشم سفید هتروزایگوت وجود ندارد. چشم سفید فقط در مرحله هموزایگوت وجود دارد.

رنگ و قدرت پرواز:

با اینکه در خیلی‌ موارد نظراتی در مورد رنگ کبوتر یا رنگ چشم کبوتر داده اند که مثلاً رنگ سفید بهتر از زرد است یا پا‌های سیاه از سفید بهتر است یا نوک سفید را به سیاه و یا برعکس ترجیح می‌دهند، اما هیچ‌کدام از این نظرات پشتوانه‌ی علمی‌ ندارند. این نظرات برمی‌گردند به تجربیایت شخصی‌ یک کبوتردار و می‌تواند برای یک کبوتردار صحت داشته باشد و برای کبوتردار دیگر بر عکس باشد. از نظر علمی‌ ژن‌های رنگ چشم، رنگ پوست، رنگ پر، و یا طرح‌های مختلف بر روی کوروموزم‌های دیگری به غیر از کوروموزم‌های هوش یا جهت یابی‌ (سو) می‌نشینند و هیچ ربطی‌ به یکدیگر ندارند.

پایان بخش دوم. این مقاله ادامه دارد.