دسته: علمی-آموزشی

به قلم: حمید ضیا.

همخونی موافقان و مخالفان خودش را دارد و هر کدام استدلال‌هایی ارائه می‌نمایند و سعی در اثبات نظر خود دارند. بیایید نگاهی بیاندازیم به مهم‌ترین دلایلی که مخالفان همخونی بیان می‌کنند و آن‌ها را بررسی کنیم. این شبهات به شرح زیرند:

۱- همخونی باعث ایجاد ناهنجاری‌های ژنتیکی می‌شود.

توضیح: ناهنجاری ژنتیکی هم در آمیزش خویشاوندی (همخونی خودمان) وجود دارد هم در آمیزش غیرخویشاوندی. در آمیزش غیرخویشاوندی فراوانی‌اش حدوداً دو تا دو‌و‌نیم درصد است. در همخونی این رقم به حدود ۵ درصد می‌رسد، یعنی احتمال بروز ناهنجاری ژنتیکی در همخونی دو تا دو‌و‌نیم برابر بیشتر می‌شود. با این حال درصد این پیشامد بسیار کوچک است و آن هم به دلیل بروز ژن‌های زیان‌آور مغلوب به صورت هموزیگوت است. خب این مسئله ضعف‌های ژنتیکی کبوترمان را نشان می‌دهد و جوجه‌های معیوب مسلماً جزو حذفی‌ها قرار می‌گیرند. جوجه‌های سالم هم به خاطر عملکرد ضعیف‌شان حذف می‌شوند. اصلاً در همخونی شما باید در هر زمانی آماده برخورد با جوجه‌های مشکل‌دار باشید و آن‌ها را از گردانه‌ی تکثیر خارج کنید. چرا می‌گویند همخونی سالیان دراز به طول می‌انجامد؟ با یکی دو نسل که شما نمی‌توانید خالص‌سازی به وجود بیاورید. صبر و حوصله می‌خواهد و یک برنامه‌ی بلند‌مدت. اصطلاحی هست به نام «استراتژی اصلاح نژاد». استراتژی یعنی طرح و برنامه‌ی بلندمدت برای رسیدن به هدفی خاص. نگفتند تکنیک اصلاح‌نژاد. نگفتند تاکتیک اصلاح‌نژاد. شگرد نیست، یک برنامه‌ی بلندمدت و هدف‌دار است. ضمناً عمل گلچین کردن در همخونی به شدت سختگیرانه اعمال می‌شود و شما با چندین بار جوجه‌کشی شاید یک جوجه‌ی دلخواه بدست آورید آن هم نه به خاطر ضعف شیوه‌ی همخونی بلکه به خاطر احتمالات است. وقتی شما مثلاً ۲۵% شانس موفقیت دارید یعنی در محتمل‌ترین حالت از هر ۴ جوجه یکی‌شان مطلوب خواهد بود. حالا شاید این یک جوجه همان اول به دست آید (مثلاً در ۲ ماه) شاید هم ده تا جوجه بگیرید تا به آن جوجه برسید (یعنی در ۲ سال). قرار نیست همه‌ی جوجه‌های همخون خوب از آب در بیایند. کسی هم منکر این مسئله نیست.

۲- جوجه‌های همخون اکثراً به سن بلوغ نمی‌رسند و از بین می‌روند.

گفتیم که همخونی باعث بروز ژن‌های مغلوب (مطلوب یا نامطلوب) در فنوتیپ (خصوصیات قابل مشاهده) کبوتر می‌شود. افزایش میزان مرگ‌و‌میر جنینی و تلفات در مراحل اولیه‌ی زندگی که در اثر همخونی دیده می‌شود بیان کننده‌ی هموزیگوت شدن ژن‌های مغلوب در اثر همخونی می‌باشد. این موضوع سال‌هاست که مقبولیت همگانی یافته است.

یکی از دوستان می‌گفت من همخونی را تجربه کردم و مشاهده کردم که اکثر جوجه‌هایم به سن بلوغ نرسیدند و تلف شدند به خصوص در جوجگی. خب این به دلیل وجود ژن‌های کشنده به صورت مغلوب در کبوتران اولیه است. اگر می‌خواهید از همخونی سریع‌تر نتیجه بگیرید باید از کبوتران استثنایی و آس (تک و بی‌نظیر) استفاده کنید نه هر کبوتری که صرفاً پرش بالا داشته باشد. این کبوتران استثنایی ترکیب ژنی خوبی دارند و سریع‌تر شما را به مقصود می‌رسانند. به این کبوتران اصطلاح «سوپرکبوتر» داده‌اند. البته این تقصیر شما نیست که این اتفاق‌ها برای‌تان می‌افتد چون در ایران چیزی به نام شجره‌نامه‌ی کبوتر وجود ندارد. در استراتژی اصلاح‌نژاد یک سری مسائل باید رعایت شود. یکی از آن‌ها «ثبت انساب (Breeding Registry)» است. یعنی برای اصلاح‌نژاد باید از کبوترهایی استفاده کنید که شجره‌نامه داشته باشند. اجداد کبوتران به‌طور کامل و در جزئیات باید شناخته شده باشند و این منحصراً شرط اساسى رسیدن به هدف موعود است. هر پرنده اصلاح‌نژادى با یک شماره‌ی دائمى شناسائى می‌شود و بایستى وارد دفتر ثبت انساب یا کامپیوترتان شود.

هویت حیوان بایستى ثبت شده و عملکرد آن مورد پایش قرار گیرد تا بتوان کارائى حیوان را از نقطه‌ نظرات مختلف افزایش داد و در عین حال، تنوع ژنتیکى هم حفظ گردد. تلاقى همخون حیوانات بدون اطلاع از شجره‌نامه و انساب، یک بازى کورکورانه و بیهوده بوده و سزاوار نیست که اصلاح‌نژاد نامیده شود و ممکن است باعث اثرات سوء ناشى از همخونى شده و نتایج مهلکى در پرورش جوجه‌ها داشته باشد.

پیشکسوتان قدیمی که سال‌های سال یک نژاد را پرورش می‌دادند گاهی می‌آمدند کبوتری از نسل فلان پیشکسوت را با کبوتران شناخته شده‌ی خودشان تن می‌کردند و می‌شدند سرسلسله‌ی نسلی جدید و برتر. پس اطلاع از دودمان کبوتر خیلی به ما کمک می‌کند که بفهمیم به چه جهتی حرکت کنیم.

ادامه‌ی خواندن… “بررسی کامل‌تر اصلاح‌نژاد از راه همخونی”

به قلم: مجید ز.

آشکارکردن ژن‌های نهفته و شناخت دقیق کبوتران

در باب مبحث همخونی، بارها توضیح داده‌ایم که پروسه‌ای طولانی‌مدت است و باید همه‌ی مراحل خود را طی کند و آزمون‌ها و خطاهای متعددی را پشت سر بگذارد … و قطعاً یک‌شبه جواب نمی‌دهد. این درست همان اصلی است که به فرموده‌ی عالینجاب سعدی، قبل از ورود به این مراحل بایستی فراراه خود قرار دهیم:  

«نابرده رنج گنج میسر نمی‌شود… مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد»!  

ما در یادداشت‌ها و پیام‌هایی منطق تکثیر از راه همخون را توضیح داده‌ایم و پشتوانه‌ی مطالعاتی خود را دست‌آوردهای چشمگیر علم در گستره‌ی دامداری مدرن معرفی کرده‌ایم. در دامداری امروزی، چه در حیواناتی که منبع غذایی به‌شمار می‌آیند (چون گاو و گوسفند و غیره) و چه حیوانات اصیل مسابقه‌ای همچون اسب و اخیراً کبوتر و نیز در پرندگان زینتی چون طوطی‌های مختلف و پرندگان آوازه‌خوان، ارتقای نسل از راه همخون موضوعی محوری است و در این باره کتاب‌ها و مطالب‌ بی‌شماری به‌رشته‌ی تحریر درآمده است. این‌که در ایران این موضوع هنوز بین کبوترپروران جا نیافتاده، از درجه‌ی اهمیت جهانی آن نمی‌کاهد.

همچنین مشخصاً تاکید کرده‌ایم که برای ورود به این‌ وادی، بایستی به حد کافی مطالعه و تجربه داشت تا یک‌وقت نتیجه‌ی عکس ندهد. دلیل هم این است که تکثیر همخون، در وهله‌ی اول ژن‌های نهفته‌ی کبوتر در نسل‌های پیشین خود را آشکار می‌سازد و ما را از بنیان ژنتیکی کبوتر آگاه می‌کند. چنانچه ما برای مثال، کبوتری که پیشینه‌ی بندی دارد را با جوجه‌اش تن کنیم،‌ در واقع ژنی معیوب را تقویت کرده‌ایم. این یعنی نتیجه‌ی عکس و متعاقبش سرخوردگی زودهنگام، در صورتی که قبل از هر چیز و هر کس، تقصیر به گردن ناآگاهی خود ما است. از این روست که تنها افراد خبره شایستگی تکثیر از راه همخون دارند، نه عموم کبوترداران.  

در مبحث تکثیر از طریق همخون، اندیشه‌ی راهنما در ساده‌ترین تعریف به این شرح است: با زدودن ژن‌های معیوب یعنی کنارگذاشتن جوجه‌های مشکل‌دار و در مقابل، انتخاب بهترین جوجه‌ها برای تکثیرهای بعدی به قصد تقویت و تثبیت ژن‌های مورد نظر، نسلی یک‌دست و پالوده از کبوتر تولید خواهیم کرد. این مشی، کاربردری‌ترین روش برای پاکسازی کبوتران از مشکلات ژنتیکی‌ و بهینه‌سازی ماهوی آنان است. 

دست‌آورد دورکردن کبوتران از ریشه‌ی ژنتیکی خود چیزی نیست جز پنهان‌ساختن بیش از پیش ژن‌های نهفته‌ی آنان.  به همین خاطر است که گاه نتیجه‌ی تکثیر دو کبوتری که اصلاً بازی ندارند، جوجه‌ی بندی می‌شود که اغلب ما چنین تکثیرهایی را تجربه‌ کرده‌ایم. پس به تکرار، با دورکردن نسل‌ها از همدیگر، شناسایی ژن‌های معیوب و رفع آن‌ها بسیار مشکل و گاه ناممکن است. بر خلاف آن، تکثیر همخون راهی است به‌سوی کشف ژن‌های نهان و متعاقبش، رفع نقائص ژنتیکی کبوتران در نسل‌های بعدی. این دقیقاً ترجمان ارتقای کیفی و راهِ عملی برای پایه‌گذاری خانواده‌ای شناسنامه‌دار از کبوتر است. 

استانداردهای فراسو برای همخونی

پیش از ورود به مراحل تکثیر از راه همخون، بایستی استانداردی مشخص برای خود تعیین کنیم تا بتوانیم مسیر پاکسازی ژنتیکی کبوتران را به آن سمت هدایت نماییم. مبنا برای خود ما، موارد اشاره‌شده در جُستار «استانداردهای کبوتر پرشی ایرانی» در همین وبگاه است. یعنی ما کبوتری می‌خواهیم تولید کنیم که کمی تیزتر بپرد، زود مایه‌گیر شود، عمده‌ی پرش خود را در مایه بکند، در جوجه‌گی زود راه بیافتد، دیر بازی بیافتد، زودساز باشد، پربازی و نمایشی نباشد، باهوش باشد با توان بالای حرکات آکروباتیک برای فرار از خیل پرندگان شکاری، بازگشت‌پذیری بسیار قوی داشته باشد (سو) و نیز ساعت پرواز آن هر چه بیشتر باشد طبعاً بهتر است. ریزه‌کاری‌های دیگری نیز هست که در جایش اشاره خواهیم کرد.  

ادامه‌ی خواندن… “توضیحی بر شگردهای تکثیر از روش همخون”

به‌قلم: مجید ز.

پیش‌درآمد

عمده تفاوت کبوترداری مدرن با شیوه‌ی سنتی این است که کبوتردار با معلوماتی که در زمینه‌ی تغذیه و بهداشت کبوتر کسب کرده است، سطح سلامت کبوتران خود را به شکل چشمگیری بهبود بخشیده است. گفتن ندارد که تغذیه‌ی صحیح و به‌تبع آن تندرستی فیزیکی و روانی خود اصل‌هایی بی‌بدیل در بازدهی بهینه کبوتر هستند.

کبوترداری حرفه‌ای در دوران ما، نگهداری از کبوتر را از صرفِ یک «تفریح برای تفنن» به سطح یک «ورزش» با تمام متعلقاتش برکشیده است. برای نمونه، رونق مسابقات کبوترپرانی (مسافتی) در بعضی از ممالک چون تایوان چنان بوده که رقم‌های شرط‌بندی را تا سقف میلیونی (دلار) بالا برده است! در تایوان و چین، بهای کبوتران اصیل مسابقه‌ای (هومر) تا مرز دویست‌ هزار دلار آمریکایی یا بیشتر نیز رسیده‌ است که نمونه‌ی بارز آن شکستن رکورد خرید کبوتر در سال گذشته در حراج معروف بلژیک بود که کبوتری توسط خریداری تایوانی به قیمتِ حدوداً دویست و پنجاه هزار یورو (بیش از ۳۵۰ هزار دلار) خریداری شد.

برای درک بهتر وضعیت این ورزش در تایوان مستند زیر بسیار گویا است. در این مستند که توسط شبکه‌ی معتبر نشنال جئوگرافیک تهیه شده است، مشاهده خواهید کرد که تا چه حد موضوع کبوترداری و مسابقات آن در بین مردم تایوان اهمیت دارد. گفتنی‌ست که جزیره‌ی کوچک تایوان با ۲۳ میلیون جمعیت، سیصد انجمن مستقل کبوتر را در خود جای داده است که این خود نشان از توجه جدی به این ورزش، در بین لایه‌های اجتماع است.

http://www.youtube.com/watch?v=vgb10o2fpX0&list=LL6BbqqjJDqeDmUNsmpFGjzQ&feature=mh_lolz

 نمونه‌هایی از این‌دست به ما کمک می‌کنند که دریابیم وضعیت کبوترداری در جهان امروز چگونه است و ما خود کجا ایستاده‌ایم. به باور ما، برای جلوگیری از پراکندگی و نتیجتاً متمرکزکردن این رشته میان علاقمندان آن، راهی نیست مگر آموختن اصول حرفه‌ای مراقبت، نگهداری و در کل بهداشت کبوتر. بدون گام اول، گام‌های بعدی به‌سوی ارتقای این ورزش ناممکن است.

سوء تغذیه چیست؟

کمبود مواد معدنی و املاح، ویتامین‌ها و عناصر طبیعی مورد نیاز بدن در اصطلاح سوء تغذیه نامیده می‌شود. این کمبود، بسته به حدود آن، در مکانیزم طبیعی بدن و بازدهی آن خلل وارد می‌کند و در درازمدت، این سیستم را از کار می‌اندازد. 

 بسیاری از ما بدون این‌که خود آگاه باشیم، به سوء‌ تغذیه دچار هستیم. طی آزمایش‌های پزشکی و پس از تشخیص دقیق، پزشک با تجویز ویتامین‌ها و ارائه‌ی دستورالعمل غذایی، رژیم ما را تغییر داده تا این کمبودها طی مدت‌زمانی جبران شوند. گفتنی‌ست که با بی‌توجهی به نیازهای طبیعی بدن، در درازمدت و به‌ویژه در سنین کهولت، با عوارض جبران‌ناپذیری روبه‌رو خواهیم شد… که البته دیگر کار از کار گذشته است!

حکایت کبوتر نیز چنین است. پرندگان وحشی قادرند به‌طور غریزی، عناصر مورد نیاز خود را از محیط زیست جذب کنند. کبوتر اما به‌ این خاطر که تحت سرپرستی انسان است، فقط به موادی دسترسی دارد که در اختیار او قرار می‌گیرد. به همین خاطر، الزام در شناخت اصولی و کاربردی ما کبوترداران از نیازمندی‌های کبوتر که همانا «علم تغذیه» است، تنها راه برکشیدن این ورزش به سطح کیفی مطلوب است.

ادامه‌ی خواندن… “مختصری راجع‌به تغذیه‌ی کبوتر: خواص بعضی از ویتامین‌ها و عناصر”