نادرستی‌های فراگیر در تربیت و رفتار با کبوترهای جوان (جوجه‌ها)

به قلم: حمید ضیا.

وقتی صحبت از جوجه و جوجه‌کشی می‌شود، بسیاری از دوستان تصوری غلط از آن دارند. این تصور که یک جفت کبوتر خوب یا عالی را با هم جفت کنند و جوجه‌های عالی بگیرند تقریباً همه‌گیر است. اما مسائل مهمی در این راستا رعایت نمی‌شوند که باعث پایین آمدن کیفیت جوجه‌ها می‌گردند. در این‌جا سعی خواهیم کرد به ترتیب به این موارد نادرست در جوجه‌کشی بپردازیم.

۱- مهم‌ترین اشتباه جفت کردن و جوجه‌کشی خارج از فصل مقرر و طبیعی است. بهمن ماه تا خرداد بهترین زمان برای جوجه‌کشی است. دلایل آن را هم بارها بیان کرده‌ایم که از مهم‌ترین آن‌ها ترشح فراوان هورمون جنسی و کمبود بیماری‌ها است. البته با توجه به منطقه‌ی آب و هوایی این زمان ممکن است کمی زودتر یا دیرتر انتخاب گردد که آن را مربی تشخیص می‌دهد.

۲- تغذیه‌ی درست و کامل در دوران جوجه‌کشی نیز موردی است که کم‌تر رعایت می‌گردد. خیلی از دوستان به دلیل جفت کردن تعداد بالا توان مالی مهیا کردن دان‌های متفاوت را ندارند. به همین دلیل جوجه‌هایی پرورش می‌دهند که رشد خوبی ندارند. این ضعف شاید به چشم نیاید ولی در بنیه‌ی جوجه‌ها کاملاً موثر است.

دان کامل: جو، ارزن، برنج، تخم جارو، گندم (خیلی کم)، قره‌ماش، گاودانه، عدس، ماش، ذرت، کتان، بذرک، کلزا، کافشه، شاهدانه، آفتابگردان و نیجر.

Iranian Highflyer (20)

۳- دادن آنتی‌بیوتیک برای جلوگیری از بیماری‌ها اشتباه فاحش بعدی است. قبلاً نیز در این باره مطالبی نوشته‌ایم. دادن سه قطره آیورمکتین ۱٪ در دهان برای انگل‌زدایی و دوره‌ی ۵ روزه‌ی مترونیدازول و آمپرولیوم برای کنترل جمعیت پروتوزوآهای داخل بدن تنها داروهایی هستند که استفاده می‌گردند. واکسن نیز طبق دستور دامپزشک باید زده شود. فراموش نشود که مصرف مرتب پروبیوتیک به جای آنتی‌بیوتیک ضامن سلامتی جوجه‌ها خواهد بود.

۴- گرفتن ساعت از جوجه‌ها را می‌توان یک اشتباه نابودگر نام نهاد. وظیفه‌ی جوجه‌ها فقط جلد شدن، شناسایی منطقه، و برگرداندن بازی و قرص کردن است. اگر به دنبال گرفتن ساعت باشید جوجه‌ها را خراب خواهید کرد. اگر جوجه‌ها خودشان تمایل به پرش سنگین دارند، هیچ ایرادی ندارد. جوجه‌های خودکار این‌ گونه‌اند. اما ما نباید فشار به آن‌ها بیاوریم. البته این امر مستلزم شناختن نسل جوجه‌ها است. به همین دلیل نسل‌سازی از اصول کبوترداری به حساب می‌آید. کسانی که همیشه جوجه‌ی فله‌ای خریداری می‌کنند از این مهم بی‌نصیب هستند.

۵- با جوجه‌ها مثل کهنه‌ها رفتار کردن هم از کارهایی اشتباه رایج است. هستند جوجه‌هایی که در بین کبکی‌ها پرانده می‌شوند. شاید این کار جنبه‌ی خودنمایی و تسلط برای مربی را نشان بدهد. اما کاری نادرست در رفتار با جوجه است. علاوه بر استرس زیاد که گم شدن و بیمار شدن را به همراه دارد، خیلی از این جوجه‌ها از تکرار یا ارتقای ساعت در سال‌های آتی بی‌بهره می‌شوند.

Iranian Highflyer (16)

۶- تو دهنی زدن را می‌توان در کل چه برای جوجه و چه برای کهنه غلط نامید، ولیکن به دلیل قوی نبودن جوجه‌ها، این کار کاملاً مردود است.

ادامه‌ی خواندن… “نادرستی‌های فراگیر در تربیت و رفتار با کبوترهای جوان (جوجه‌ها)”

اصول راهنما برای نگهداری، تربیت و آماده‌سازی جوجه‌ها (بخش سوم)

بخش سوم: شیوه‌ی اصولی تربیت و تمرین پرواز
 
به‌قلم مجید ز.
 

اهمیت دو عنصر تربیت و تمرین

کسانی که کبوترداری را در میدان حرفه‌ای آن تجربه کرده‌اند، می‌دانند که اگر کبوتر در جوجه‌گی درست تربیت شده و به شکلی اصولی، با برنامه‌ریزی زمان‌بندی‌شده و با انضباط کامل تمرین داده و ساخته شود، در سال‌های بعد در مدت‌زمانی کوتاه ساز شده و به بهترین وضعیت خود خواهد رسید و طبعاً در تیرماه به زیبایی نمایش خواهد داد. در مقابل، جوجه‌های جاخواب یا آن‌ها که درست روی‌شان کار نشده و یا به بیماری دچار شده‌اند، در اکثریت مواقع کبوتران قابل اتکایی از آب درنخواهند آمد (استثنا هم البته هست). درست مثل دانش‌آموزی که در مقطع ابتدایی پایه‌‌ای قوی‌ دارد، اهمیت «تربیت» و «تمرین» در دوران اولیه زندگی کبوتر (در شش ماه نخست) در تمام زندگی او تعیین‌کننده است. بنابراین، این فرضیه‌ی متداول که «جوجه را باید خواباند و سال بعد پراند» سر تا پا غیر علمی و باطل است.

کبوتر از همان جوجه‌گی بایستی فرا بگیرد که مالک مطلق بام فقط شما هستید نه هیچ کس دیگر؛ باید بیاموزد که کوچک‌ترین حرکت‌اش زیر نظر است و هر چه می‌کند بایستی صرفاً بر مبنای خواست مربی خودش باشد. جوجه‌کبوتر از روی بازیگوشی و همچنین هوشیاری بی‌مانند خود، بلافاصله نقاط ضعف مربی‌اش را شناسایی می‌کند و تا بتواند از زیر کار درمی‌رود و ساز خودش را می‌زند! این‌جاست که فرق آدمی ناشی با مربی‌ای فهیم مشخص می‌شود. مربی فهیم می‌داند کجا باید نرمش کند و کجا باید جدیت به‌خرج دهد؛ کجا باید به کبوتر فشار بیاورد و کجا باید با شکیبایی، کوتاهی و کم‌کاری جوجه را به او ببخشد.

قابلیت تربیت‌پذیری کبوتر شگفت‌انگیز است. امروزه کبوتران در سیرک‌های معتبر نمایش می‌دهند و با حرکات موزون و دیدنی خود زیر نظر مربی کارکشته، تماشاگران را به حیرت وامی‌دارند. در ویدئوی زیر، مشاهده می‌کنید که مربی، تعدادی کبوتر رولر را به وسط مزرعه می‌برد و می‌پراند، بعد آن‌ها را با صدایی مخصوص به درون جعبه می‌کند، بدون این‌که بامی وجود داشته باشد و کبوتر به‌اصطلاح هرز کند! من خود حدود سی سال پیش بارها شاهد بودم که پیشکسوتی بزرگوار در نارمک تهران، نزدیک به صد و خرده‌ای کبوتر پریده را بر خرپشته‌ای دو در سه روی سر هم می‌نشاند، بدون اینکه یکی از این کبوتران روی آپارتمان مرتفع بغلی پا بزند.

 
با این وجود باید توجه داشت که ما به‌دنبال دست‌آموزکردن کبوتر نیستیم. بر خلاف رقصنده‌های ظریف و شکننده‌ی سیرک، هدف ما ایجاد گروهانی از سربازان منضبط و به‌غایت پرطاقت است که توان حضور در میدان رزم را داشته باشند و در سخت‌ترین شرایط نیز سنگر و خدمت وظیفه را رها نکنند. بر این اصل، تربیت کبوتر تا مرحله‌ای ادامه پیدا می‌کند که خوی نیمه‌وحشی‌اش از بین نرود.
کبوتر را از همان جوجه‌گی باید به پریدن عادت داد. برای کبوتر دو حالت بیش‌تر وجود ندارد: یا از سر تفنن گاه‌وبی‌گاه و هر چقدر که خواست بپرد یا این‌که یاد بگیرد کاری جز پریدن ندارد. طبیعتاً اهالی حرفه‌ای کبوترداری دومین گزینه را می‌پسندند. پس، بایستی کبوتر را از جوجه‌گی چه از لحاظ بدنی و چه اخلاقی به پریدن عادت داد تا این روحیه به شکلی بنیادی در او شکل و قوام بگیرد.
در باره‌ی شیوه و اهمیت تربیت و تمرین برگ‌ها می‌شود مطلب نوشت؛ ما در این‌جا سعی می‌کنیم به‌دور از حواشی، فقط به ارکان مهم این دو عنصر بپردازیم.
 
شروع مرحله‌ی تربیت: شرطی‌کردن و جلد کردن
کبوتران حدوداً در سن چهل‌وپنج روزگی آماده‌ی تربیت می‌شوند. در این زمان بایستی جوجه‌ها را کم‌کم (در طول دو تا سه روز) از دان سنگین گرفت و دان زود هضم و سبک در اختیارشان گذاشت. دان مناسب در مرحله‌ی اولیه تمرینات به شرح زیر است:
۷۰ درصد ارزن، ده درصد نخود یا قرماش (منبع پروتئین بالا)، پنج درصد کافیشه (به خاطر سطح بالای چربی و امگا ۶ مورد نیاز جوجه‌ها)، پنج درصد ذرت ریز، پنج درصد گندم، ده درصد جو.
دلیل حضور دانه‌های مقوی مثل نخود و قرماش و کافیشه این است که کبوتر به‌یکباره از نوع تغذیه‌ی قبلی بریده نشود و بدن از دست ندهد و دچار استرس سوء تغذیه نشود. مواد آلی و معدنی نیز همیشه باید در اختیار کبوتران گذارده شود. در این مرحله باید به جوجه‌ها فقط یک‌بار و آن‌هم در عصر دانه داد.
نخستین گام جلدکردن است. جلدکردن بسته به موقعیت بام و تعداد کبوتردار در همسایگی متفاوت است. به طور کلی اما باید چیزی حدود پنج روز تا یک‌هفته جوجه‌ها را زیر تور آورد و آفتاب داد. اگر خانه‌ی تور ندارید، می‌توانید پر جوجه‌ها را ببندید و به آهستگی روی گنجه بگذارید. چند کبوتر کوتاه‌پر پشت‌دری به‌فرمان نیز لازم است تا کنترل و هدایت جوجه‌ها از دست خارج نشود. خودتان نیز اگر بالای سرشان باشید، بهتر است.

اصول راهنما برای نگهداری، تربیت و آماده‌سازی جوجه‌ها (بخش دوم)

بخش دوم: تغذیه، آماده‌سازی بدنی و مقدمات پرواز

به‌قلم: مجید ز.

توضیحی بر این قسمت
یکی از عمده مشکلاتی که باعث شده کبوتر بلندپرواز ایرانی به آن‌چه به‌راستی لیاقت‌اش است نرسد و رکوردهایی در سطح جهانی به‌جا نگذارد، ضعف سیستم تغذیه و نگهداری اولیه است. در تمام ورزش‌های جهانِ امروز بدون استثنا، اساس در رشد و بالندگی، برنامه‌ریزی علمی روی دو عامل «تغذیه» و «تمرینات» است. اگر ورزش در دنیای کنونی به چنین پیشرفت‌هایی نائل آمده، به‌خاطر ایجاد مکانیزم هدفمند با چارچوب‌ها و قواعد مشخص است که عیناً اجرا می‌شوند و با مقایسه با روش‌های دیگران، مرتب اصلاح گردیده و ارتقا می‌یابند. این مسیر بالارونده و رشد چشمگیر آن‌هنگام کلید خورد که ارباب و اصحاب ورزش متوجه شدند روش‌های جاری سنتی دیگر جوابگوی نیازهای آن ورزش و طبعاً جامعه‌ نیست؛ متوجه شدند که در مقابل مشی ایستای سنتی و تکرار خود، باید جایگزینی گذارد که با چارچوب‌گذاری منضبط و واردکردن دیدگاه‌های نو در امور تغذیه و تربیت و تمرین، آن ورزش را از درون متحول کرد.
کبوترداری نیز چون هر ورزش دیگری، بایستی از دالان‌های تاریک سنت و درجازدن‌های فرسایشی، با یاری‌گرفتن از مشی علمی و سیستم‌های نوین به میدان گسترده‌ی بهبود و تکامل قدم بگذارد. تنها از مسیر «تلفیق نکته‌های مفید سنتی با روش‌های نوین علمی و اصول امروزی کبوترداری» است که چهره‌ی پویا و ارتقایابنده‌ای از این ورزش فرح‌بخش را می‌شود به‌نمایش گذاشت.
***
همانگونه که در شماره‌ی پیشین این جستار ذکر شد، بعد از جداسازی جوجه‌ها از والدین در سن حدوداً ۳۵ روزگی، آن‌ها را بایستی به محلی جداگانه منتقل کرد که آن‌را «جوجه‌خوان» می‌نامیم. در این محل، لازم است تا ده روز متوالی مراحل تقویت جوجه‌ها ادامه پیدا کند تا از لحاظ قوای بدنی به بالاترین سطح خود برسند و آماده‌ی تمرینات گردند. هدف ما از این سلسله یادداشت‌ها، تمرکز جدی روی تغذیه‌ی علمی، اصول نگهداری و در کل مراحل سرویس‌دهی و مدیریت جوجه‌ها از بدو تولد تا پایان مرحله‌ی تمرینات است. در یادداشت فعلی، شرح «مختصر و مفید» نوع تغذیه و طرز استفاده از ویتامین‌ها و املاح مورد نیاز جوجه‌ها برای محدوده‌ی زمانی ده روزه – از سن ۳۵ تا ۴۵ روزگی – ارائه می‌گردد.

نوع تغذیه: شیوه‌ی دان‌دهی و محتویات سبد غذایی

در روز بایستی دو بار به جوجه‌ها دان داد: صبح و غروب. این کار باعث می‌شود که جوجه‌ها تمام مدت سیر باشند و مراحل رشدشان به‌خوبی ادامه پیدا کند. علاوه بر این، یکی از بدترین عوامل استرس‌زا، ضعف ناشی از سوء تغذیه است که شکنندگی در جوجه‌ها را تشدید می‌کند و آن‌ها را مستعد انواع بیماری‌ها می‌سازد. بنابراین، لازم است که همه‌گاه جوجه‌ها سیردان بشوند، مخصوصاً به دلیل خنکای هوا در شب‌هنگام، باید مطمئن شد که غروب به حد کافی دان برداشته‌اند.
دان مورد نیاز جوجه‌ها تا زمانی که هنوز کنارشان خیس است و اولین پر را ننداخته‌اند به شرح زیر است:
:: نخودهای مختلف به مقدار ۲۵ درصد: منبع اصلی پروتئین که برای ساخت پرها (کراتین) و قوام‌گرفتن استخوان‌بندی و ماهیچه‌ها ضرورت اصلی است.
:: کافیشه ده درصد: منبع اصلی چربی و امگا ۶ مورد نیاز جوجه‌ها
:: ده درصد ذرت: منبع هیدرو کربن، فیبر و امگا ۶، خصوصاً برای مناطق سردسیر ضروری است.
:: پنج درصد دانه‌ی سویا تفت‌داده: بالاترین سطح پروتئین در دانه‌ها (حدوداً ۳۵ درصد) و نیز منبع غنی امگا ۶
:: ده درصد جو: به‌دلیل حجم بالای پروتئین و چربی غذای جوجه‌ها، لازم است برای بالانس‌نگه‌داشتن سطح کلسترول، این مقدار جو در جیره‌ی غذایی‌شان گنجانده شود.
:: ده درصد قرماش: یکی از مقوی‌ترین دانه‌های موجود، مبنع مهم املاح و پروتئین
:: بیست درصد ارزن: به‌خاطر سهولت در هضم، سطح نسبتاً کافی پروتئین (۱۰٪) و کربوهیدرات، انواع ویتامین ب و سرشار از املاحی چون آهن، پتاسیم، فسفر و نیاسین.
:: مابقی تخم جارو، عدس ریز، کمی تخم کتان و گاودانه، گندم،…

در این دوره‌ی سنی، جوجه‌ها در دان‌خوردن بسیار حریص هستند تا نیاز رشد خود را تامین کنند. برخلاف سنت رایج که جوجه‌ها را برای قبل از تمرینات کم ‌دان می‌دهند و فقط به ارزن بسنده می‌کنند، باز تکرار می‌کنیم که ابداً جوجه‌ها را کم‌دان نگیرید، زیرا این چند روز اساسی‌ترین دوره‌ی تکمیل رشد ماهیچه‌ها و سیستم ایمنی و عصبی جوجه‌ها است.
با انداختن اولین پر، این مرحله را می‌شود به آرامی پایان داد (نه یکدفعه، بلکه به آرامی و با گذر چند روز). اگر جوجه‌خوان به حد کافی بزرگ است که جوجه‌ها بتوانند در آن پر بخورند، بهتر است آن‌ها را در همین محل نگه داشت و تمرینات اولیه را در همین جا شروع کرد تا سری دوم جوجه‌ها از راه برسند. اگر فضای کافی و مستقل برای جوجه‌ها ندارید، می‌توانید آن‌ها را به گنجه‌ی ماده‌ها منتقل کنید.

ادامه‌ی خواندن… “اصول راهنما برای نگهداری، تربیت و آماده‌سازی جوجه‌ها (بخش دوم)”

اصول راهنما برای نگهداری، تربیت و آماده‌سازی جوجه‌ها (بخش نخست)

بخش نخست: مدیریت جوجه‌ها

به‌قلم: مجید ز.

به‌جای پیشگفتار: گپی با خوانندگان
در مورد شیوه‌ها‌ و شگرد‌های تربیتی و اصولی که به‌قصد آماده‌کردن جوجه‌ها برای پرش به‌کار گرفته می‌شود، در جامعه‌ی کبوترپروران گمانه‌ها و دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد که این پراکندگی کار را برای نوآموزان این رشته دشوار کرده است. در دیگر سو، آلودگی باورهای عامه به خرافات و حضور نگرش‌های واپسمانده و غیر علمی در این رشته، جلوی پویایی این ورزش را گرفته است. فرهنگ عمومی کبوترداری در ایران فعلی، هم‌چنان «شفاهی» مانده است؛ در این میدان، بازار گزافه‌گویی تا بخواهید گرم است و حرف و حدیث‌های بی‌پایه و کم‌تر اندیشیده‌ زبان به زبان می‌گردد. در چنین شرایط بغرنجی است که بسیاری از اهالی مسابقه (گرو)، از روی ناامیدی، دست به دامن تلفیق کبوتر ایرانی با نژادهای خارجی نظیر پاکستانی، هندی، تیپلر انگلیسی/ایرلندی و حتا صرب شده‌اند!
به‌گمانی، شاید بزرگ‌ترین گرفتاری جامعه‌ی کبوترپروران ایران، تکثیر بی‌رویه و بی‌برنامه‌ی کبوتر و ازدیاد نسل‌هایی‌ست که از لحاظ استانداردهای ظاهری و شاخصه‌های پروازی، در نازل‌ترین سطح ممکن قرار گرفته‌اند. کبوتر جنس و استثنایی، در دست تنها درصد معدودی از کبوترپروران ایرانی موجود است و این عده نیز ترجیح می‌دهند مازاد نیاز خود را از بین ببرند، ولی بدست کسی نیافتد! با این روحیه‌ی مسلط در میدان کبوترداری ایرانی، تولید کبوتر مرغوب و قرارگرفتن‌اش در دست عموم، کاری سخت دشوار به‌نظر می‌آید.
گذشته از نزول سطح کیفی کبوتر بلندپرواز ایرانی در سال‌های گذشته و نیز احتکار آن توسط تعدادی معدود از کبوترپروران، مشکل عمده‌ی دیگری که بنیه‌ی این ورزش را تباه کرده است، ضعف معلومات و شکنندگی دیدگاه‌ها در مدیریت، تربیت و آماده‌سازی کبوتر ایرانی است. در ایران فعلی، اساس کار بر نظرهای ضد و نقیض افراد شالوده ریخته شده است و «شگرد» و «قلق» حرف اول را می‌زند نه روش‌های علمی و نوین کارآزموده که به‌خوبی جواب پس داده باشند. در فضایی گسیخته که هر کس ساز خودش را بزند و مراجع مناسبی برای آموزش کاربردی و تکوین این ورزش موجود نباشد، جز هرج و مرج و ایستایی حاصلی در فراسو نخواهد بود.


برای خروج از دوران رکود و دور فرسایش فعلی، بایستی خبرگان فن، اساتید، پیشکسوتان و کلاً جویندگانی که دستی بر قلم دارند، آموخته‌ها و نقطه‌نظرات خود را مکتوب کنند تا در فضایی اشتراکی و مسئولانه، باب نقد و تفحص در دیدگاه‌ها فراهم شود. چکیده‌ی این سلسله گفت‌وگوها به اتفاق نظر بر روی ریزه‌کاری‌های مختلف تربیتی و تمرینی کبوترداری ایرانی و «فهم مشترک» منجر خواهد شد که در واقع سرفصل حرکت به سوی بهبود فنی و کیفتی این ورزش است. لازم به تکرار است که بدون رسیدن به اجماع و ایجاد استانداردهای تثبیت‌شده در زمینه‌های پرورش، مدیریت، تربیت، تمرین و مسابقه برای کبوتر بلندپرواز ایرانی، که آن‌هم لازمه‌اش تلاش مکتوب از جمله نشر مقالات، مجلات (کاغذی و اینترنتی) و کتاب‌های روشنگر و آگاهنده و نیز تاسیس انجمن‌ها و کلوپ‌های کبوتر و ایجاد پیوندهای علمی-تجربی با کلوپ‌های حرفه‌ای کبوتر در سراسر دنیا است، ره به پیشرفت این رشته نخواهیم برد. این ورزش –چون هر حرکت پویا و مستقل دیگر در سراسر گیتی- زمانی به رشد کیفی مطلوب خود خواهد رسید که با اشتراک تجربه و فرهنگسازی مثبت و تزریق معلومات نوین به بدنه‌ی آن، یک «مکتب فکری» با چارچوب‌ها و اجزای مشخص و مورد قبول عموم ساخته شود. آن‌هنگام است که درخواهیم یافت کبوتر بلندپرواز ایرانی چگونه جواب پس می‌دهد.

زمان جداسازی، مختصات گنجه‌ی جدید و شیوه‌ی رفتار با جوجه‌ها

ادامه‌ی خواندن… “اصول راهنما برای نگهداری، تربیت و آماده‌سازی جوجه‌ها (بخش نخست)”