به قلم: حسین-اص.
برای موفقیت در کبوتربازی خیلی مهم است که با قوانین اصلاحنژاد آشنایی خوبی داشته باشیم. ممکن است بنده یک گروبند باشم و برای موفقیت در مسابقه بروم از چندین نفر کبوترباز قدیمی که جوجهکشی میکنند، کل یک دهان جوجهی آنها را خریداری کنم و جمعاً مثلاً ۵۰۰ جوجه بخرم و پس از جلد کردن و امتحان و پراندن، از بین آنها تنها ۱۵۰ تای برتر (یا کمتر) را انتخاب کنم و بقیه را رد کنم. حال من میتوانم با این تعداد گرو ببندم و حتی ممکن است گرو را ببرم. اما نکتهای که هست این است بنده فقط گروبند خوبی هستم نه اصلاحنژادگر خوب! در واقع کاری که انجام شده صرفاً گزینش کبوتران استقامتیتر بوده و اصلاحنژادی انجام ندادهام. برای سالهای بعد هم ممکن است باز نیاز شود این روند را ادامه دهم، چون با صرف کلی وقت و انرژی برای جوجهکشی از این کبوتران عموماً نتیجه دلخواه کسب نخواهد شد. با این روش بیدغدغه میتوانم با پرداخت مبلغی نه چندان زیاد کبوتران مسابقهای تهیه کنم که مطمئنم جواب میدهند. ممکن است کبوتری که خریداری کردهام خودش ساعت خوبی بیاورد اما در جوجهکشی نتیجه مطلوب ندهد. اما اگر من اصلاحکننده توانایی باشم میتوانم کبوترانم را نسل به نسل ارتقا بدهم. برای اینکار باید دست به قلمم هم خوب باشد و هر چیزی را بنویسم از جمله شجره و پشت کبوتران و اطلاعات تغذیه و نتایج پرواز را به طور مرتب ثبت کنم. این کار (اصلاحنژاد) بسیار نیازمند ثبت کردن است.
اولین قدم برای اصلاحنژاد استارت زدن با کبوتران اولیه خوب میباشد. مثلاً کبوترانی که ساعتهای عالی میآورند یا ذات خارقالعادهای دارند. شما باید کبوتر هدف را برای خودتان مشخص کنید که به کجا و چه هدفی میخواهید برسید. بعد کبوترانی که ژنهای موردنظر شما را دارند فراهم آورید. آنگاه از بین این کبوتران باید جفتهای دهانخورده که جوجههای خوب میدهند را پیدا کنید. هدفتان باید این باشد که خانوادهای از کبوتران را بسازید که در هر شرایطی در صدر کبوتران دیگر قرار بگیرند.
خب مفهوم ژنوتیپ و فنوتیپ را قبلاً گفتهایم. فنوتیپ ویژگیهای ظاهری کبوتر است که میبینیم اما ژنوتیپ چیزی است که کبوتر به خاطر ژنهایش انجام میدهد. در واقع وقتی کبوتر کاری را انجام میدهد (مثلاً یک حرکت متفاوت)، عاملش یا محیط است یا ژنهای کبوتر. بیشتر کبوتربازان کنترلی بر مجموعه ژنهای کبوترانشان ندارند و فقط با فنوتیپ کبوتر کار دارند، مثل همان گروبندی که در بالا مثال زدیم. این افراد حتی اگر جوجهکشی هم کنند برنامهی جوجهکشیشان چندان علمی نیست و عموماً یک راهکار یا روند پایدار موفقیتآمیز در اصلاحنژاد ندارند.
سیستم های جفت اندازی به طور کلی به دو دسته تقسیم میشوند:
۱- جفت اندازی بیگانه
۲- همخون جفت زدن
فرق این دو چیست؟ فرقشان این است که با بیگانه جفت زدن در واقع تغییرپذیری را زیاد میکنیم و از بین جوجههای متفاوت بهترینها را برمیگزینیم. اما همخونی برای کم کردن تغییرپذیری است. البته ممکن است در آغاز راه همخونی کمی تغییرپذیری بالا باشد ولی با حذف ژنهای نامطلوب کمکم به کبوتران یکدستتری میرسیم. همخونی هدفش محدود کردن خزانهی ژنی کبوتران به ژنهای خوب است. با همخونی نتایج جوجهکشی بیشتر قابل پیشبینی میشوند و به تدریج درصد بیشتری از جوجهها را با کیفیت مطلوب درمیآوریم.
اگر یک نر یا یک مادهی استثنایی داریم میتوانیم با جفتزدن آن با جوجه و نوه و نتیجه و… خودش، فراوانی ژنهای این کبوتر استثنا را زیاد کنیم. البته همین کار هم باید با دانش کافی انجام شود و اینطور نیست که یک مبتدی به راحتی از این روش نتیجه بگیرد. بدترین کار این است که همخونی را با هر کبوتری تست کنیم. مطمئن باشید اگر با کبوتر استثنایی شروع کنید زود نتیجه میگیرید. جوجه باطل هم ممکن است زیاد بگیرید اما شما یک «هدف» دارید و برای رسیدن به آن تلاش میکنید. این جوجه باطل حذف میشود و مشکلی ندارد. ممکن است از ۱۰ جوجه یکی مطلوب شما باشد یعنی مجموعهای از ژنهای مطلوب موردنظر شما در او جمع شده باشند. همان یکی برای شما دنیایی ارزش دارد آن هم ارزش ژنتیکی. پس اینکه گروبندها با همخونی مخالفت میکنند حق دارند، چون آنها اصلاحکنندههای خوبی نیستند. کبوترهواکنهای خوبی هستند. برای آنها به دست آوردن تنها یک جوجهی خوب از بین ۱۰ جوجه یعنی فاجعه!
ناگفته نماند هستند افرادی که در هر دو زمینه هم موفق باشند. ضمناً اینکه میگوییم از ۱۰ جوجه یکی خوب میشود همیشه کلیت ندارد و برای مثال اینطور میگوییم. ببینید بحث انتخاب به شدت بستگی دارد به میزان سختگیری شما. اگر خیلی سختگیری کنید احتمال موفقیت پایین میآید و اگر کمتر سخت بگیرید ممکن است از هر ۱۰ جوجه ۸ تا مقبول باشند. پس اینطور نیست که همخونی جوجههای خراب زیادی بدهد. جوجهی همخون باید پابهپای جوجهی غیرهمخون بپرد و میپرد. منظور از خراب همان نامطلوب از نظر هدف شماست. وقتی شما ده جوجه میگیرید مسلماً جوجهای که از همه برتر است را برای ساختن لاین برمیگزینید و وقتی ۱۰۰ را داشته باشید به ۹۰ کاری ندارید.