برچسب: اصلاح‌نژاد

به قلم: حمید ضیا.

همخونی موافقان و مخالفان خودش را دارد و هر کدام استدلال‌هایی ارائه می‌نمایند و سعی در اثبات نظر خود دارند. بیایید نگاهی بیاندازیم به مهم‌ترین دلایلی که مخالفان همخونی بیان می‌کنند و آن‌ها را بررسی کنیم. این شبهات به شرح زیرند:

۱- همخونی باعث ایجاد ناهنجاری‌های ژنتیکی می‌شود.

توضیح: ناهنجاری ژنتیکی هم در آمیزش خویشاوندی (همخونی خودمان) وجود دارد هم در آمیزش غیرخویشاوندی. در آمیزش غیرخویشاوندی فراوانی‌اش حدوداً دو تا دو‌و‌نیم درصد است. در همخونی این رقم به حدود ۵ درصد می‌رسد، یعنی احتمال بروز ناهنجاری ژنتیکی در همخونی دو تا دو‌و‌نیم برابر بیشتر می‌شود. با این حال درصد این پیشامد بسیار کوچک است و آن هم به دلیل بروز ژن‌های زیان‌آور مغلوب به صورت هموزیگوت است. خب این مسئله ضعف‌های ژنتیکی کبوترمان را نشان می‌دهد و جوجه‌های معیوب مسلماً جزو حذفی‌ها قرار می‌گیرند. جوجه‌های سالم هم به خاطر عملکرد ضعیف‌شان حذف می‌شوند. اصلاً در همخونی شما باید در هر زمانی آماده برخورد با جوجه‌های مشکل‌دار باشید و آن‌ها را از گردانه‌ی تکثیر خارج کنید. چرا می‌گویند همخونی سالیان دراز به طول می‌انجامد؟ با یکی دو نسل که شما نمی‌توانید خالص‌سازی به وجود بیاورید. صبر و حوصله می‌خواهد و یک برنامه‌ی بلند‌مدت. اصطلاحی هست به نام «استراتژی اصلاح نژاد». استراتژی یعنی طرح و برنامه‌ی بلندمدت برای رسیدن به هدفی خاص. نگفتند تکنیک اصلاح‌نژاد. نگفتند تاکتیک اصلاح‌نژاد. شگرد نیست، یک برنامه‌ی بلندمدت و هدف‌دار است. ضمناً عمل گلچین کردن در همخونی به شدت سختگیرانه اعمال می‌شود و شما با چندین بار جوجه‌کشی شاید یک جوجه‌ی دلخواه بدست آورید آن هم نه به خاطر ضعف شیوه‌ی همخونی بلکه به خاطر احتمالات است. وقتی شما مثلاً ۲۵% شانس موفقیت دارید یعنی در محتمل‌ترین حالت از هر ۴ جوجه یکی‌شان مطلوب خواهد بود. حالا شاید این یک جوجه همان اول به دست آید (مثلاً در ۲ ماه) شاید هم ده تا جوجه بگیرید تا به آن جوجه برسید (یعنی در ۲ سال). قرار نیست همه‌ی جوجه‌های همخون خوب از آب در بیایند. کسی هم منکر این مسئله نیست.

۲- جوجه‌های همخون اکثراً به سن بلوغ نمی‌رسند و از بین می‌روند.

گفتیم که همخونی باعث بروز ژن‌های مغلوب (مطلوب یا نامطلوب) در فنوتیپ (خصوصیات قابل مشاهده) کبوتر می‌شود. افزایش میزان مرگ‌و‌میر جنینی و تلفات در مراحل اولیه‌ی زندگی که در اثر همخونی دیده می‌شود بیان کننده‌ی هموزیگوت شدن ژن‌های مغلوب در اثر همخونی می‌باشد. این موضوع سال‌هاست که مقبولیت همگانی یافته است.

یکی از دوستان می‌گفت من همخونی را تجربه کردم و مشاهده کردم که اکثر جوجه‌هایم به سن بلوغ نرسیدند و تلف شدند به خصوص در جوجگی. خب این به دلیل وجود ژن‌های کشنده به صورت مغلوب در کبوتران اولیه است. اگر می‌خواهید از همخونی سریع‌تر نتیجه بگیرید باید از کبوتران استثنایی و آس (تک و بی‌نظیر) استفاده کنید نه هر کبوتری که صرفاً پرش بالا داشته باشد. این کبوتران استثنایی ترکیب ژنی خوبی دارند و سریع‌تر شما را به مقصود می‌رسانند. به این کبوتران اصطلاح «سوپرکبوتر» داده‌اند. البته این تقصیر شما نیست که این اتفاق‌ها برای‌تان می‌افتد چون در ایران چیزی به نام شجره‌نامه‌ی کبوتر وجود ندارد. در استراتژی اصلاح‌نژاد یک سری مسائل باید رعایت شود. یکی از آن‌ها «ثبت انساب (Breeding Registry)» است. یعنی برای اصلاح‌نژاد باید از کبوترهایی استفاده کنید که شجره‌نامه داشته باشند. اجداد کبوتران به‌طور کامل و در جزئیات باید شناخته شده باشند و این منحصراً شرط اساسى رسیدن به هدف موعود است. هر پرنده اصلاح‌نژادى با یک شماره‌ی دائمى شناسائى می‌شود و بایستى وارد دفتر ثبت انساب یا کامپیوترتان شود.

هویت حیوان بایستى ثبت شده و عملکرد آن مورد پایش قرار گیرد تا بتوان کارائى حیوان را از نقطه‌ نظرات مختلف افزایش داد و در عین حال، تنوع ژنتیکى هم حفظ گردد. تلاقى همخون حیوانات بدون اطلاع از شجره‌نامه و انساب، یک بازى کورکورانه و بیهوده بوده و سزاوار نیست که اصلاح‌نژاد نامیده شود و ممکن است باعث اثرات سوء ناشى از همخونى شده و نتایج مهلکى در پرورش جوجه‌ها داشته باشد.

پیشکسوتان قدیمی که سال‌های سال یک نژاد را پرورش می‌دادند گاهی می‌آمدند کبوتری از نسل فلان پیشکسوت را با کبوتران شناخته شده‌ی خودشان تن می‌کردند و می‌شدند سرسلسله‌ی نسلی جدید و برتر. پس اطلاع از دودمان کبوتر خیلی به ما کمک می‌کند که بفهمیم به چه جهتی حرکت کنیم.

ادامه‌ی خواندن… “بررسی کامل‌تر اصلاح‌نژاد از راه همخونی”

به قلم: مجید ز.

آشکارکردن ژن‌های نهفته و شناخت دقیق کبوتران

در باب مبحث همخونی، بارها توضیح داده‌ایم که پروسه‌ای طولانی‌مدت است و باید همه‌ی مراحل خود را طی کند و آزمون‌ها و خطاهای متعددی را پشت سر بگذارد … و قطعاً یک‌شبه جواب نمی‌دهد. این درست همان اصلی است که به فرموده‌ی عالینجاب سعدی، قبل از ورود به این مراحل بایستی فراراه خود قرار دهیم:  

«نابرده رنج گنج میسر نمی‌شود… مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد»!  

ما در یادداشت‌ها و پیام‌هایی منطق تکثیر از راه همخون را توضیح داده‌ایم و پشتوانه‌ی مطالعاتی خود را دست‌آوردهای چشمگیر علم در گستره‌ی دامداری مدرن معرفی کرده‌ایم. در دامداری امروزی، چه در حیواناتی که منبع غذایی به‌شمار می‌آیند (چون گاو و گوسفند و غیره) و چه حیوانات اصیل مسابقه‌ای همچون اسب و اخیراً کبوتر و نیز در پرندگان زینتی چون طوطی‌های مختلف و پرندگان آوازه‌خوان، ارتقای نسل از راه همخون موضوعی محوری است و در این باره کتاب‌ها و مطالب‌ بی‌شماری به‌رشته‌ی تحریر درآمده است. این‌که در ایران این موضوع هنوز بین کبوترپروران جا نیافتاده، از درجه‌ی اهمیت جهانی آن نمی‌کاهد.

همچنین مشخصاً تاکید کرده‌ایم که برای ورود به این‌ وادی، بایستی به حد کافی مطالعه و تجربه داشت تا یک‌وقت نتیجه‌ی عکس ندهد. دلیل هم این است که تکثیر همخون، در وهله‌ی اول ژن‌های نهفته‌ی کبوتر در نسل‌های پیشین خود را آشکار می‌سازد و ما را از بنیان ژنتیکی کبوتر آگاه می‌کند. چنانچه ما برای مثال، کبوتری که پیشینه‌ی بندی دارد را با جوجه‌اش تن کنیم،‌ در واقع ژنی معیوب را تقویت کرده‌ایم. این یعنی نتیجه‌ی عکس و متعاقبش سرخوردگی زودهنگام، در صورتی که قبل از هر چیز و هر کس، تقصیر به گردن ناآگاهی خود ما است. از این روست که تنها افراد خبره شایستگی تکثیر از راه همخون دارند، نه عموم کبوترداران.  

در مبحث تکثیر از طریق همخون، اندیشه‌ی راهنما در ساده‌ترین تعریف به این شرح است: با زدودن ژن‌های معیوب یعنی کنارگذاشتن جوجه‌های مشکل‌دار و در مقابل، انتخاب بهترین جوجه‌ها برای تکثیرهای بعدی به قصد تقویت و تثبیت ژن‌های مورد نظر، نسلی یک‌دست و پالوده از کبوتر تولید خواهیم کرد. این مشی، کاربردری‌ترین روش برای پاکسازی کبوتران از مشکلات ژنتیکی‌ و بهینه‌سازی ماهوی آنان است. 

دست‌آورد دورکردن کبوتران از ریشه‌ی ژنتیکی خود چیزی نیست جز پنهان‌ساختن بیش از پیش ژن‌های نهفته‌ی آنان.  به همین خاطر است که گاه نتیجه‌ی تکثیر دو کبوتری که اصلاً بازی ندارند، جوجه‌ی بندی می‌شود که اغلب ما چنین تکثیرهایی را تجربه‌ کرده‌ایم. پس به تکرار، با دورکردن نسل‌ها از همدیگر، شناسایی ژن‌های معیوب و رفع آن‌ها بسیار مشکل و گاه ناممکن است. بر خلاف آن، تکثیر همخون راهی است به‌سوی کشف ژن‌های نهان و متعاقبش، رفع نقائص ژنتیکی کبوتران در نسل‌های بعدی. این دقیقاً ترجمان ارتقای کیفی و راهِ عملی برای پایه‌گذاری خانواده‌ای شناسنامه‌دار از کبوتر است. 

استانداردهای فراسو برای همخونی

پیش از ورود به مراحل تکثیر از راه همخون، بایستی استانداردی مشخص برای خود تعیین کنیم تا بتوانیم مسیر پاکسازی ژنتیکی کبوتران را به آن سمت هدایت نماییم. مبنا برای خود ما، موارد اشاره‌شده در جُستار «استانداردهای کبوتر پرشی ایرانی» در همین وبگاه است. یعنی ما کبوتری می‌خواهیم تولید کنیم که کمی تیزتر بپرد، زود مایه‌گیر شود، عمده‌ی پرش خود را در مایه بکند، در جوجه‌گی زود راه بیافتد، دیر بازی بیافتد، زودساز باشد، پربازی و نمایشی نباشد، باهوش باشد با توان بالای حرکات آکروباتیک برای فرار از خیل پرندگان شکاری، بازگشت‌پذیری بسیار قوی داشته باشد (سو) و نیز ساعت پرواز آن هر چه بیشتر باشد طبعاً بهتر است. ریزه‌کاری‌های دیگری نیز هست که در جایش اشاره خواهیم کرد.  

ادامه‌ی خواندن… “توضیحی بر شگردهای تکثیر از روش همخون”

به قلم: حمید ضیا.

قبل از اینکه ما به این مبحث بپردازیم باید مطمئن شویم که آیا کاری که می‌کنیم درست است یا غلط. اگر درست است، چرا؟ و اگر غلط است، چرا؟ در فرهنگ مذهبی‌ ایرانی‌ همخون جفت کردن که اساس ارتقاء یک حیوان است از قدیم‌الایام کاری ناشایست و تابو، مخصوصاً در مورد کبوتر شناخته می‌شده است. این فرهنگ غلط مذهبی‌، کبوتر را فرشته انگاشته و از زیر به آن نگاه کردن در حال پرواز (کبوتربازی) را نگاه کردن به ناموس فرشتگان و کاری حرام شمرده است.  تمامی‌ ما به نوعی با این گونه خرافات‌ها دست‌به‌گریبان بوده یا آن‌ها را شنیده‌ایم. حال ما به عنوان قشری از جامعه که به ناموس فرشتگان خیره می‌شود می‌خواهیم کاری بکنیم که از خیره شدن به ناموس فرشتگان نیز بد‌تر است.  این کار همخون جفت کردن است. البته ناگفته نماند که همین هخون جفت کردن در بعضی‌ دیگر اقشار جامعه به‌صورت نرمال و بدون دغدغه دنبال می‌شود که به آن خواهیم پرداخت.

مورد اول همخون جفت کردن در فرهنگ ایرانی:

از زمانی‌ که بچه بودم هروقت که به روستایی می‌رفتیم به‌خاطر علاقه‌ی زیادم به پرندگان نزد پیرزن‌هایی که در حیاطشان مرغ و خروس نگاه می‌داشتند می‌رفتم تا از زیبا‌ترین مرغ و خروس‌های‌شان چند تایی‌ خریداری کنم. از آنجایی‌ که کبوترباز بودم و پشت و نسل حیوان برایم مهم بود همیشه از آن‌ها می‌پرسیدم «مادر، پدر و مادر این جوجه‌ها کدام مرغ و خروس هستند؟» جواب اکثراً در حالی که به خروس قلچماقی اشاره می‌شد، همیشه این بود: «والله نمی‌دانم فقط می‌دانم که این خروس پدر همه‌ی این جوجه‌هاست.» البته مادربزرگ خودم هم که بهترین مرغ و خروس‌های کردی را داشت از این امر مستثنی نبود. این به این معنیست که حتی در روستا‌های ایران همخون جفت شدن نیز امری طبیعی است. زیرا که آن خروس قوی حداقل برای ۳ سال زمام امور را در دست دارد و هر سال جوجه‌های جدید به گله‌ی مرغ‌ها اضافه می‌کند و با آن‌ها جفتگیری می‌کند. یعنی‌ حداقل سه نسل پیاپی از مرغ‌ها با یک خروس جفت می‌خورند.

مورد دوم همخون جفت کردن در فرهنگ ایرانی:

مثال ساده و واضح آن قناری باز‌های حرفه‌ای کشورمان هستند که با دانستن علم ژنتیک به اینکار پرداخته و بهترین قناری‌ها را از هر نژادی بوجود آورده‌اند. برای مثال قناری فری پاریسی  در ایران یک سر و گردن از قناری فری پاریسی در کانادا که خود من از آن‌ها دارم، بزرگتر و بهتر است. قناری جیور نیز همینطور است. خیلی‌ از دوستان قناری‌باز از قشر مذهبی‌ جامعه هستند اما با همخون جفت کردن قناری مشکلی‌ ندارند.

همخونی در طبیعت:

فرایند همخون جفت شدن در طبیعت بسیار فراوان طی میلیون‌ها سال به‌صورت کاملاً نرمال انجام شده و ادامه دارد. همخونی نه تنها عامل شبیه‌سازی در طبیعت است بلکه یکی‌ از عوامل اصلی‌ بقای حیوانات است. برای مثال وقتی‌ به سهره در اقصی نقاط ایران نگاه می‌کنیم فرق‌های بارزی را مشاهده می‌کنیم. سهره‌ی همدان با سهره‌ی شیراز با سهره‌ی کردستان با سهره‌ی کرمان فرق دارند اما هر کدام از این سهره‌های متعلق به یک منطقه شباهت بسیاری با همدیگر دارند. دلیل این شباهت فقط و فقط همخون جفت شدن این پرندگان است. همخون جفت شدن حتی در اخلاقیات حیوانات هم تأثیر می‌گذرد. مثلاً گفته می‌شود که سهره‌ی همدان صدایش بلندتر از سهره‌ی شیراز است است و یا سهره‌ی کردستان بیشتر می‌خواند. حالا آیا این همخونی در بین حیوانات وحشی باعث ناقصی یا خنگ شدن آن‌ها شده است؟ آیا به جز ۳ یا ۴ درصد نوزادان ناقص‌‍الخلقه که عادی است ما موارد دیگری را می‌بینیم؟ آیا همخونی باعث شده که پرندگان مهاجر مسیر میلیون ساله را گم کنند و مثلاً به جای آفریقای جنوبی سر از آسیای مرکزی در بیاورند (سوی‌شان خراب شود)؟

مورد اول همخونی در طبیعت: دوستی مثال از شیر‌ها زده بودند که به نظر من مثال جالبی‌ بود. اما برداشت من دقیقاً بر خلاف  ایشان است. ایشان فرموده بودند که شیر نر به محض بزرگ شدن بچه‌های نر آن‌ها را از گله بیرون می‌کند.  این حرف دقیقاً درست است. اما فراموش نکنیم که این شیر‌های نر نیستند که برای همخونی استفاده می‌شوند بلکه شیر‌های ماده هستند که در گله باقی‌ می‌مانند و بعد از اینکه بالغ شدند با شیر نر که پدرشان است جفتگیری می‌کنند.  از طرفی‌ بچه‌های این شیر‌های ماده نیز دوباره پس از بلوغ با پدربزرگشان که پدرشان نیز هست، جفت می‌شوند. این پروسه تا زمانی‌ که شیر نر پیر شود ادامه دارد.  به موازات پیر شدن شیر نر، یا شیر جوانی از فرزندان خودش جایش را می‌گیرد و یا شیر دیگری به گله حمله کرده و نر‌های جوان را بیرون می‌کند تا زمام امور را بدست بگیرد.

مورد دوم همخونی در طبیعت: بچه‌های اکثر حیوانات بعد از اینکه توسط پدر و مادر از لانه رانده می‌شوند به خاطر اینکه با یکدیگر آشنایی بیشتری دارند در کنار همدیگر می‌مانند و اگر مشکلی‌ برای آن‌ها پیش نیاید با یکدیگر جفت‌گیری می‌کنند. طبیعت همیشه قادر نیست که توسط مرگ، توفان، مریضی، و یا دیگر فجایع طبیعی این بچه‌ها را از هم جدا کند. برای مثال دیده شده که عقاب کله دم سفید آمریکایی بعد از اینکه جوجه‌هایش را از لانه بیرون می‌کند جوجه‌ها که معمولاً یک نر و یک ماده هستند در کنار یکدیگر می‌مانند و بعد از دو یا سه‌ سال با یکدیگر جفت می‌شوند. حتی دیده شده که به خاطر سانحه‌ای نر ماده‌اش را از دست داده و به تنهایی به بزرگ کردن جوجه‌ها پرداخته و اما در زمان بیرون کردن جوجه‌ها از لانه جوجه ماده را بیرون نکرده و بعد از بالغ شدن آن را به عنوان ماده اختیار کرده است.

ادامه‌ی خواندن… “اصلاح‌نژاد و ارتقاء ژنتیکی‌ کبوتر”