کبوتربازی نوعی فلسفه‌ورزی است

هلن مک‌دونالد، نویسندۀ برجستۀ طبیعت‌گرا، از کتابی پربار و لذت‌بخش دربارۀ پرنده‌ای دلربا می‌گوید.

هلن مک‌دونالد، تایمز لیترری ساپلمنت — ده‌سال پیش، برای دیدن پسری که آن روزها با او دوست بودم، وارد یک باشگاه کبوترهای مسابقه‌ای شدم. دوستم در خانه‌ای ویلایی در یکی از مزارع ناحیۀ میدلند انگلستان زندگی می‌کرد و جَلدی داشت پر از کبوترهای جانسن، نژادی از کبوترهای مسابقه‌ای به‌رنگ آبی راه‌راه شبیه کبوترهای شهری‌ای که زمان زیادی را در باشگاه گذرانده بودند. او را در یک خانۀ سیار پورتاکابین دیدم، در نقطه‌ای که فکر می‌کنم محل صید ماهی کپور در وسط زمستان بود. توده‌های درختان خیس توسکا همه‌جا به چشم می‌خوردند و باد شرقی نیرومند کابین را با هر وزش به این سو و آن سو تکان می‌داد. در داخل کابین، شعلۀ گاز کپسولی هیس‌هیس می‌کرد، شیشه‌ها را بخار گرفته بود و جمعی از مردان روی صندلی‌های پلاستیکی نشسته بودند. به‌جز دوست من، بقیه همگی بالای پنجاه سال سن داشتند. جلیقه‌های ماهی‌گیریِ بادکرده، گرمکن ورزشی و کاپشن چرمی با نشان کبوتر به تن داشتند، روی بدنشان خالکوبی کرده بودند و با شرح و تفصیل از رژیم‌های تغذیه، جهت‌‌ وزش باد، نقطۀ رهایی و تمرین پرواز در جادۀ شمالی حرف می‌زدند. زخم‌های کهنه هنوز با مرهم کینه‌جویی التیام نیافته بود، زخم‌هایی که بیشترش در اثر عشق منحرفانۀ حامیان پرندگان به بازهای خونخوار و کشنده سر برآورده بود و من در تمام این مدت دم فرو بسته بودم. مسحور حرف‌های دیگران شده بودم و تنها کاری که از دستم برمی‌آمد این بود که آرزو کنم کاش کبوتر بودم. در این صورت، مردان آن اتاق را بیشتر مجذوب خود می‌کردم.

IHF001
عکاس: پیرپائولو فِراری.

عشق به کبوترها منطقی است. کبوترها پرندگانی بسیار جذابند. با اینکه حدود ۳۰۰ گونۀ وحشی از این نوع پرنده وجود دارد، کهن‌ترین و ماندگارترین رابطۀ انسان‌ها فقط با یک گونۀ خاص بوده است: کبوتر چاهی با نام علمی «کلمبیا لیویا»(Columba livia). این پرندۀ سیاه، آبی و سفید که روی صخره‌ها لانه می‌کند نیای کبوترهای شهری ما نیز محسوب می‌شود. کبوتر، که برای اولین بار به‌دست سومری‌ها اهلی شد، اکنون به‌اندازۀ هر بنای معماری یا هر گلدان منقشی، نوعی میراث فرهنگی به شمار می‌آید. در طول هزاران سال ما انسان‌ها شکلِ بدنِ این پرنده را از طریق زادگیری گزینشی تغییر داده‌ایم. ما کبوترهای چاهی را به گونه‌های بی‌شماری تبدیل کرده‌ایم، از گونه‌های بزرگِ بی‌پرواز گرفته تا جانوران استخوانی با چینه‌دان‌های بزرگ گواترمانند. منقارشان را درازتر یا کوتاه‌تر کرده‌ایم و به ‌آن‌ها غبغبک‌های پهن داده‌ایم، همچنین بال‌های فردار و تورمانند، دم‌هایی با چهل‌پر به‌جای دوازده پر معمولی، پاهای پردار و حلقه‌هایی تنگ از پر دور گردنشان که چشمانشان را می‌پوشاند. رفتارشان را نیز عوض کرده‌ایم؛ کبوترهای میگسار(Tippler) را پرورش داده‌ایم که با اندکی تفاوت ژنتیکی در هوا پشتک می‌زنند؛ پرنده‌هایی پراستقامت و بلندپرواز تولید کرده‌ایم که ساختار ژنتیکی‌شان باعث می‌شود یک روز یا حتی بیشتر در هوا باشند و، مشهورتر از همه، کبوترهای مسابقه‌ای خلق کرده‌ایم، قهرمانان استقامت که اکنون می‌توانند تا مسافت ۷۰۰ مایل را بدون‌توقف از نقطۀ رهایی تا محل نگهداریشان، یعنی جایی که خانه و آشیانۀ خود می‌دانند، پرواز کنند.

ادامه‌ی خواندن… “کبوتربازی نوعی فلسفه‌ورزی است”

اصول راهنما برای نگهداری، تربیت و آماده‌سازی جوجه‌ها (بخش دوم)

بخش دوم: تغذیه، آماده‌سازی بدنی و مقدمات پرواز

به‌قلم: مجید ز.

توضیحی بر این قسمت
یکی از عمده مشکلاتی که باعث شده کبوتر بلندپرواز ایرانی به آن‌چه به‌راستی لیاقت‌اش است نرسد و رکوردهایی در سطح جهانی به‌جا نگذارد، ضعف سیستم تغذیه و نگهداری اولیه است. در تمام ورزش‌های جهانِ امروز بدون استثنا، اساس در رشد و بالندگی، برنامه‌ریزی علمی روی دو عامل «تغذیه» و «تمرینات» است. اگر ورزش در دنیای کنونی به چنین پیشرفت‌هایی نائل آمده، به‌خاطر ایجاد مکانیزم هدفمند با چارچوب‌ها و قواعد مشخص است که عیناً اجرا می‌شوند و با مقایسه با روش‌های دیگران، مرتب اصلاح گردیده و ارتقا می‌یابند. این مسیر بالارونده و رشد چشمگیر آن‌هنگام کلید خورد که ارباب و اصحاب ورزش متوجه شدند روش‌های جاری سنتی دیگر جوابگوی نیازهای آن ورزش و طبعاً جامعه‌ نیست؛ متوجه شدند که در مقابل مشی ایستای سنتی و تکرار خود، باید جایگزینی گذارد که با چارچوب‌گذاری منضبط و واردکردن دیدگاه‌های نو در امور تغذیه و تربیت و تمرین، آن ورزش را از درون متحول کرد.
کبوترداری نیز چون هر ورزش دیگری، بایستی از دالان‌های تاریک سنت و درجازدن‌های فرسایشی، با یاری‌گرفتن از مشی علمی و سیستم‌های نوین به میدان گسترده‌ی بهبود و تکامل قدم بگذارد. تنها از مسیر «تلفیق نکته‌های مفید سنتی با روش‌های نوین علمی و اصول امروزی کبوترداری» است که چهره‌ی پویا و ارتقایابنده‌ای از این ورزش فرح‌بخش را می‌شود به‌نمایش گذاشت.
***
همانگونه که در شماره‌ی پیشین این جستار ذکر شد، بعد از جداسازی جوجه‌ها از والدین در سن حدوداً ۳۵ روزگی، آن‌ها را بایستی به محلی جداگانه منتقل کرد که آن‌را «جوجه‌خوان» می‌نامیم. در این محل، لازم است تا ده روز متوالی مراحل تقویت جوجه‌ها ادامه پیدا کند تا از لحاظ قوای بدنی به بالاترین سطح خود برسند و آماده‌ی تمرینات گردند. هدف ما از این سلسله یادداشت‌ها، تمرکز جدی روی تغذیه‌ی علمی، اصول نگهداری و در کل مراحل سرویس‌دهی و مدیریت جوجه‌ها از بدو تولد تا پایان مرحله‌ی تمرینات است. در یادداشت فعلی، شرح «مختصر و مفید» نوع تغذیه و طرز استفاده از ویتامین‌ها و املاح مورد نیاز جوجه‌ها برای محدوده‌ی زمانی ده روزه – از سن ۳۵ تا ۴۵ روزگی – ارائه می‌گردد.

نوع تغذیه: شیوه‌ی دان‌دهی و محتویات سبد غذایی

در روز بایستی دو بار به جوجه‌ها دان داد: صبح و غروب. این کار باعث می‌شود که جوجه‌ها تمام مدت سیر باشند و مراحل رشدشان به‌خوبی ادامه پیدا کند. علاوه بر این، یکی از بدترین عوامل استرس‌زا، ضعف ناشی از سوء تغذیه است که شکنندگی در جوجه‌ها را تشدید می‌کند و آن‌ها را مستعد انواع بیماری‌ها می‌سازد. بنابراین، لازم است که همه‌گاه جوجه‌ها سیردان بشوند، مخصوصاً به دلیل خنکای هوا در شب‌هنگام، باید مطمئن شد که غروب به حد کافی دان برداشته‌اند.
دان مورد نیاز جوجه‌ها تا زمانی که هنوز کنارشان خیس است و اولین پر را ننداخته‌اند به شرح زیر است:
:: نخودهای مختلف به مقدار ۲۵ درصد: منبع اصلی پروتئین که برای ساخت پرها (کراتین) و قوام‌گرفتن استخوان‌بندی و ماهیچه‌ها ضرورت اصلی است.
:: کافیشه ده درصد: منبع اصلی چربی و امگا ۶ مورد نیاز جوجه‌ها
:: ده درصد ذرت: منبع هیدرو کربن، فیبر و امگا ۶، خصوصاً برای مناطق سردسیر ضروری است.
:: پنج درصد دانه‌ی سویا تفت‌داده: بالاترین سطح پروتئین در دانه‌ها (حدوداً ۳۵ درصد) و نیز منبع غنی امگا ۶
:: ده درصد جو: به‌دلیل حجم بالای پروتئین و چربی غذای جوجه‌ها، لازم است برای بالانس‌نگه‌داشتن سطح کلسترول، این مقدار جو در جیره‌ی غذایی‌شان گنجانده شود.
:: ده درصد قرماش: یکی از مقوی‌ترین دانه‌های موجود، مبنع مهم املاح و پروتئین
:: بیست درصد ارزن: به‌خاطر سهولت در هضم، سطح نسبتاً کافی پروتئین (۱۰٪) و کربوهیدرات، انواع ویتامین ب و سرشار از املاحی چون آهن، پتاسیم، فسفر و نیاسین.
:: مابقی تخم جارو، عدس ریز، کمی تخم کتان و گاودانه، گندم،…

در این دوره‌ی سنی، جوجه‌ها در دان‌خوردن بسیار حریص هستند تا نیاز رشد خود را تامین کنند. برخلاف سنت رایج که جوجه‌ها را برای قبل از تمرینات کم ‌دان می‌دهند و فقط به ارزن بسنده می‌کنند، باز تکرار می‌کنیم که ابداً جوجه‌ها را کم‌دان نگیرید، زیرا این چند روز اساسی‌ترین دوره‌ی تکمیل رشد ماهیچه‌ها و سیستم ایمنی و عصبی جوجه‌ها است.
با انداختن اولین پر، این مرحله را می‌شود به آرامی پایان داد (نه یکدفعه، بلکه به آرامی و با گذر چند روز). اگر جوجه‌خوان به حد کافی بزرگ است که جوجه‌ها بتوانند در آن پر بخورند، بهتر است آن‌ها را در همین محل نگه داشت و تمرینات اولیه را در همین جا شروع کرد تا سری دوم جوجه‌ها از راه برسند. اگر فضای کافی و مستقل برای جوجه‌ها ندارید، می‌توانید آن‌ها را به گنجه‌ی ماده‌ها منتقل کنید.

ادامه‌ی خواندن… “اصول راهنما برای نگهداری، تربیت و آماده‌سازی جوجه‌ها (بخش دوم)”

اصول راهنما برای نگهداری، تربیت و آماده‌سازی جوجه‌ها (بخش نخست)

بخش نخست: مدیریت جوجه‌ها

به‌قلم: مجید ز.

به‌جای پیشگفتار: گپی با خوانندگان
در مورد شیوه‌ها‌ و شگرد‌های تربیتی و اصولی که به‌قصد آماده‌کردن جوجه‌ها برای پرش به‌کار گرفته می‌شود، در جامعه‌ی کبوترپروران گمانه‌ها و دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد که این پراکندگی کار را برای نوآموزان این رشته دشوار کرده است. در دیگر سو، آلودگی باورهای عامه به خرافات و حضور نگرش‌های واپسمانده و غیر علمی در این رشته، جلوی پویایی این ورزش را گرفته است. فرهنگ عمومی کبوترداری در ایران فعلی، هم‌چنان «شفاهی» مانده است؛ در این میدان، بازار گزافه‌گویی تا بخواهید گرم است و حرف و حدیث‌های بی‌پایه و کم‌تر اندیشیده‌ زبان به زبان می‌گردد. در چنین شرایط بغرنجی است که بسیاری از اهالی مسابقه (گرو)، از روی ناامیدی، دست به دامن تلفیق کبوتر ایرانی با نژادهای خارجی نظیر پاکستانی، هندی، تیپلر انگلیسی/ایرلندی و حتا صرب شده‌اند!
به‌گمانی، شاید بزرگ‌ترین گرفتاری جامعه‌ی کبوترپروران ایران، تکثیر بی‌رویه و بی‌برنامه‌ی کبوتر و ازدیاد نسل‌هایی‌ست که از لحاظ استانداردهای ظاهری و شاخصه‌های پروازی، در نازل‌ترین سطح ممکن قرار گرفته‌اند. کبوتر جنس و استثنایی، در دست تنها درصد معدودی از کبوترپروران ایرانی موجود است و این عده نیز ترجیح می‌دهند مازاد نیاز خود را از بین ببرند، ولی بدست کسی نیافتد! با این روحیه‌ی مسلط در میدان کبوترداری ایرانی، تولید کبوتر مرغوب و قرارگرفتن‌اش در دست عموم، کاری سخت دشوار به‌نظر می‌آید.
گذشته از نزول سطح کیفی کبوتر بلندپرواز ایرانی در سال‌های گذشته و نیز احتکار آن توسط تعدادی معدود از کبوترپروران، مشکل عمده‌ی دیگری که بنیه‌ی این ورزش را تباه کرده است، ضعف معلومات و شکنندگی دیدگاه‌ها در مدیریت، تربیت و آماده‌سازی کبوتر ایرانی است. در ایران فعلی، اساس کار بر نظرهای ضد و نقیض افراد شالوده ریخته شده است و «شگرد» و «قلق» حرف اول را می‌زند نه روش‌های علمی و نوین کارآزموده که به‌خوبی جواب پس داده باشند. در فضایی گسیخته که هر کس ساز خودش را بزند و مراجع مناسبی برای آموزش کاربردی و تکوین این ورزش موجود نباشد، جز هرج و مرج و ایستایی حاصلی در فراسو نخواهد بود.


برای خروج از دوران رکود و دور فرسایش فعلی، بایستی خبرگان فن، اساتید، پیشکسوتان و کلاً جویندگانی که دستی بر قلم دارند، آموخته‌ها و نقطه‌نظرات خود را مکتوب کنند تا در فضایی اشتراکی و مسئولانه، باب نقد و تفحص در دیدگاه‌ها فراهم شود. چکیده‌ی این سلسله گفت‌وگوها به اتفاق نظر بر روی ریزه‌کاری‌های مختلف تربیتی و تمرینی کبوترداری ایرانی و «فهم مشترک» منجر خواهد شد که در واقع سرفصل حرکت به سوی بهبود فنی و کیفتی این ورزش است. لازم به تکرار است که بدون رسیدن به اجماع و ایجاد استانداردهای تثبیت‌شده در زمینه‌های پرورش، مدیریت، تربیت، تمرین و مسابقه برای کبوتر بلندپرواز ایرانی، که آن‌هم لازمه‌اش تلاش مکتوب از جمله نشر مقالات، مجلات (کاغذی و اینترنتی) و کتاب‌های روشنگر و آگاهنده و نیز تاسیس انجمن‌ها و کلوپ‌های کبوتر و ایجاد پیوندهای علمی-تجربی با کلوپ‌های حرفه‌ای کبوتر در سراسر دنیا است، ره به پیشرفت این رشته نخواهیم برد. این ورزش –چون هر حرکت پویا و مستقل دیگر در سراسر گیتی- زمانی به رشد کیفی مطلوب خود خواهد رسید که با اشتراک تجربه و فرهنگسازی مثبت و تزریق معلومات نوین به بدنه‌ی آن، یک «مکتب فکری» با چارچوب‌ها و اجزای مشخص و مورد قبول عموم ساخته شود. آن‌هنگام است که درخواهیم یافت کبوتر بلندپرواز ایرانی چگونه جواب پس می‌دهد.

زمان جداسازی، مختصات گنجه‌ی جدید و شیوه‌ی رفتار با جوجه‌ها

ادامه‌ی خواندن… “اصول راهنما برای نگهداری، تربیت و آماده‌سازی جوجه‌ها (بخش نخست)”

ژنتیک کبوتر (بخش چهارم)

برگردان به فارسی: حمید ضیا.

نوشته‌ی زیر ترجمه‌ی یکی‌ از مقاله‌های دکتر رابرت منجایل (Dr. ROBERT MANGILE) با عنوان «نگاهی‌ به جوجه‌ی نوزاد کبوتر» است که آن را برای بخش چهارم از سری مطالب «ژنتیک کبوتر» در نظر گرفتیم.

اهمیت بوجود آوردن یک استاندارد ژنتیکی‌ همیشه مورد تقدیر قرار می‌گیرد مخصوصاً وقتی‌ که ما رابطه‌ی بین جوجه‌ی تازه سر از تخم در آورده را با بالغ شده‌ی آن درک بکنیم. در این زمینه فاکتور‌های زیادی هستند که دخالت دارند.

مهم‌تر اینکه همیشه باید به خاطر داشته باشیم که بوجود آوردن چند روش اولیه با در نظر گرفتن نوع کلک یا مو‌های بعد از در آمدن از تخم (NATAL DOWN) و رنگ‌دانه‌ها، هیچ‌گاه بدون خطا نخواهد بود.

حال با دانستن انواع مو‌ها (برای راحتی‌ و کوتاهی‌ از این به بعد از عبارت مو‌ها استفاده می‌کنم) و رنگ پوست جوجه‌ی نوزاد می‌توانیم به رنگی‌ که در سنین بلوغ خواهد داشت برسیم.

وجود گسترده‌ی انواع نژاد‌های کبوتر اهلی ما را بر آن داشته که به دنبال یک سری اطلاعات بنیانی از آغاز شروع زندگی‌ آن بگردیم. این اطلاعات اولیه در بین کبوتران وحشی با اینکه شرایط اقلیمی آن‌ها را اندکی‌ متفاوت کرده است، تقریباً یکسان است. پس به خاطر همین یک‌دستی نسبی‌ و اینکه کبوتر وحشی مبنای استاندارد ماست، ما نیز کبوتر وحشی را برای برداشت‌هایی که از نوزاد‌های کبوتران می‌کنیم، معیار قرار می‌دهیم.

طول مو‌های جوجه‌ی کبوتر وحشی نه بلند و نه کوتاه است. در صورتی که تجربه به من نشان داده است که ژن سوسکی موهای بلندتر و بعضی‌ از نوک قناری‌ها مو‌های کوتاه‌تر نسبت به کبوتر وحشی بوجود می‌آورند.

دکتر هلندر در صفحه‌‌ی چهل کتاب خود با عنوان «اصالت و گذاری به ژنتیک کبوتر (ORIGINS AND EXCURSIONS IN PIGEON GENETICS)» می‌نویسد: «در ابتدا ژن کم‌رنگ (DILUTION) تنها عامل کوتاهی‌ مو (Short_Downed) شناخته می‌شد. اما همین‌طور که دیگر رنگ‌ها و ژن‌ها مورد مطالعه قرار می‌گرفتند مشخص شد که ژن کم‌رنگ (d) تنها عامل نیست. مو‌های کوتاه به صورت معمول در سرور (St)، هوموزایگوت محو، قهوه‌ای محو، سفید زال، کم‌رنگ با چشم‌های صورتی‌، و احتمالاً چندین رنگ دیگر نیز وجود دارد…»

ادامه‌ی خواندن… “ژنتیک کبوتر (بخش چهارم)”

زمستانی سرد در پیش است، چگونه از کبوترهایمان مراقبت کنیم؟

به قلم: حمید ضیا.

آنطور که ما در ذهن داریم زمستان یکی‌ از پردردسر‌ترین فصل‌های سال برای نگهداری از کبوتر است. همه ما ناراحت وجود سرمای زیاد و احیاناً مرگ پرندگانمان هستیم. هر وقت که زمستان به گنجه یکی‌ از دوستان سر می‌زنیم متوجه پوشش کلفت پلاستیکی‌ و بعضی‌ وقت‌ها همراه با گونی‌های ضخیم می‌شویم. حتی بعضی‌‌ در روز‌های خیلی سرد از بخاری برقی هم استفاده می‌کنند و متعاقباً هم تلفات زیادی هر سال زمستان دارند که ناخودآگاه علت آن را سرمای زیاد می‌دانند.

همان طور که اکثر دوستان اطلاع دارند کبوتر پرنده‌‌ای‌ است که در تمام نقاط جهان نگهداری می‌شود. این ورزش و سرگرمی از رتبه سوم در جهان بعد از جمع‌آوری تمبر و سکه‌های قدیمی‌ بر خوردار می‌باشد. از نقاط بسیار سرد روسیه تا نقاط بسیار گرم آفریقا مردمانی به این تفریح سالم اشتغال دارند. پس همان‌طور که مشاهده فرمودید کبوتر یکی‌ از پرندگانی است که قدرت تطابق با محیط زیست جدید را دارد و قادر به تحمل سخت‌ترین شرایط  می‌باشد و این دقیقاً یکی‌ از دلایل مهم محبوبیت این پرنده می‌باشد.

مدتی‌ پیش با دوستانی کانادایی که کبوتر باز بودند آشنا شدم و چیز‌های بسیاری از آن‌ها یاد گرفتم که یک کبوترباز فقط با داشتن یک دید علمی‌  قادر به درک و اجرای آن‌ها خواهد بود. وقتی‌ برای اولین بار به منزل یکی‌ از دوستان در اواسط زمستان رفتم، از دیدن کبوتر‌های ایشان در گنجه‌های بزرگ بدون هیچ گونه پوشش جدی در سرمای ۳۵-۴۰ درجه زیر صفر داشتم از تعجب شاخ در می‌آوردم. از ایشان پرسیدم که آیا در این سرما کبوتر‌ها اذیت نمی‌شوند؟ گفت: کبوتر قادر است که سرما را تا ۸۰ درجه زیر صفر فارنهایت بدون هیچ مشکلی‌ تحمل کند. نمونه بارز آن هم کبوتران خیابانی هستند که از رژیم غذایی درستی‌ هم برخوردار نیستند. از آن زمان به بعد من هم همین کار را در زمستان انجام می‌دهم.

ادامه‌ی خواندن… “زمستانی سرد در پیش است، چگونه از کبوترهایمان مراقبت کنیم؟”