بخش سوم: شیوهی اصولی تربیت و تمرین پرواز
بهقلم مجید ز.
اهمیت دو عنصر تربیت و تمرین
کسانی که کبوترداری را در میدان حرفهای آن تجربه کردهاند، میدانند که اگر کبوتر در جوجهگی درست تربیت شده و به شکلی اصولی، با برنامهریزی زمانبندیشده و با انضباط کامل تمرین داده و ساخته شود، در سالهای بعد در مدتزمانی کوتاه ساز شده و به بهترین وضعیت خود خواهد رسید و طبعاً در تیرماه به زیبایی نمایش خواهد داد. در مقابل، جوجههای جاخواب یا آنها که درست رویشان کار نشده و یا به بیماری دچار شدهاند، در اکثریت مواقع کبوتران قابل اتکایی از آب درنخواهند آمد (استثنا هم البته هست). درست مثل دانشآموزی که در مقطع ابتدایی پایهای قوی دارد، اهمیت «تربیت» و «تمرین» در دوران اولیه زندگی کبوتر (در شش ماه نخست) در تمام زندگی او تعیینکننده است. بنابراین، این فرضیهی متداول که «جوجه را باید خواباند و سال بعد پراند» سر تا پا غیر علمی و باطل است.
کبوتر از همان جوجهگی بایستی فرا بگیرد که مالک مطلق بام فقط شما هستید نه هیچ کس دیگر؛ باید بیاموزد که کوچکترین حرکتاش زیر نظر است و هر چه میکند بایستی صرفاً بر مبنای خواست مربی خودش باشد. جوجهکبوتر از روی بازیگوشی و همچنین هوشیاری بیمانند خود، بلافاصله نقاط ضعف مربیاش را شناسایی میکند و تا بتواند از زیر کار درمیرود و ساز خودش را میزند! اینجاست که فرق آدمی ناشی با مربیای فهیم مشخص میشود. مربی فهیم میداند کجا باید نرمش کند و کجا باید جدیت بهخرج دهد؛ کجا باید به کبوتر فشار بیاورد و کجا باید با شکیبایی، کوتاهی و کمکاری جوجه را به او ببخشد.
قابلیت تربیتپذیری کبوتر شگفتانگیز است. امروزه کبوتران در سیرکهای معتبر نمایش میدهند و با حرکات موزون و دیدنی خود زیر نظر مربی کارکشته، تماشاگران را به حیرت وامیدارند. در ویدئوی زیر، مشاهده میکنید که مربی، تعدادی کبوتر رولر را به وسط مزرعه میبرد و میپراند، بعد آنها را با صدایی مخصوص به درون جعبه میکند، بدون اینکه بامی وجود داشته باشد و کبوتر بهاصطلاح هرز کند! من خود حدود سی سال پیش بارها شاهد بودم که پیشکسوتی بزرگوار در نارمک تهران، نزدیک به صد و خردهای کبوتر پریده را بر خرپشتهای دو در سه روی سر هم مینشاند، بدون اینکه یکی از این کبوتران روی آپارتمان مرتفع بغلی پا بزند.
با این وجود باید توجه داشت که ما بهدنبال دستآموزکردن کبوتر نیستیم. بر خلاف رقصندههای ظریف و شکنندهی سیرک، هدف ما ایجاد گروهانی از سربازان منضبط و بهغایت پرطاقت است که توان حضور در میدان رزم را داشته باشند و در سختترین شرایط نیز سنگر و خدمت وظیفه را رها نکنند. بر این اصل، تربیت کبوتر تا مرحلهای ادامه پیدا میکند که خوی نیمهوحشیاش از بین نرود.
کبوتر را از همان جوجهگی باید به پریدن عادت داد. برای کبوتر دو حالت بیشتر وجود ندارد: یا از سر تفنن گاهوبیگاه و هر چقدر که خواست بپرد یا اینکه یاد بگیرد کاری جز پریدن ندارد. طبیعتاً اهالی حرفهای کبوترداری دومین گزینه را میپسندند. پس، بایستی کبوتر را از جوجهگی چه از لحاظ بدنی و چه اخلاقی به پریدن عادت داد تا این روحیه به شکلی بنیادی در او شکل و قوام بگیرد.
در بارهی شیوه و اهمیت تربیت و تمرین برگها میشود مطلب نوشت؛ ما در اینجا سعی میکنیم بهدور از حواشی، فقط به ارکان مهم این دو عنصر بپردازیم.
شروع مرحلهی تربیت: شرطیکردن و جلد کردن
کبوتران حدوداً در سن چهلوپنج روزگی آمادهی تربیت میشوند. در این زمان بایستی جوجهها را کمکم (در طول دو تا سه روز) از دان سنگین گرفت و دان زود هضم و سبک در اختیارشان گذاشت. دان مناسب در مرحلهی اولیه تمرینات به شرح زیر است:
۷۰ درصد ارزن، ده درصد نخود یا قرماش (منبع پروتئین بالا)، پنج درصد کافیشه (به خاطر سطح بالای چربی و امگا ۶ مورد نیاز جوجهها)، پنج درصد ذرت ریز، پنج درصد گندم، ده درصد جو.
دلیل حضور دانههای مقوی مثل نخود و قرماش و کافیشه این است که کبوتر بهیکباره از نوع تغذیهی قبلی بریده نشود و بدن از دست ندهد و دچار استرس سوء تغذیه نشود. مواد آلی و معدنی نیز همیشه باید در اختیار کبوتران گذارده شود. در این مرحله باید به جوجهها فقط یکبار و آنهم در عصر دانه داد.
نخستین گام جلدکردن است. جلدکردن بسته به موقعیت بام و تعداد کبوتردار در همسایگی متفاوت است. به طور کلی اما باید چیزی حدود پنج روز تا یکهفته جوجهها را زیر تور آورد و آفتاب داد. اگر خانهی تور ندارید، میتوانید پر جوجهها را ببندید و به آهستگی روی گنجه بگذارید. چند کبوتر کوتاهپر پشتدری بهفرمان نیز لازم است تا کنترل و هدایت جوجهها از دست خارج نشود. خودتان نیز اگر بالای سرشان باشید، بهتر است.
