به قلم: مجید ز.
آشکارکردن ژنهای نهفته و شناخت دقیق کبوتران
در باب مبحث همخونی، بارها توضیح دادهایم که پروسهای طولانیمدت است و باید همهی مراحل خود را طی کند و آزمونها و خطاهای متعددی را پشت سر بگذارد … و قطعاً یکشبه جواب نمیدهد. این درست همان اصلی است که به فرمودهی عالینجاب سعدی، قبل از ورود به این مراحل بایستی فراراه خود قرار دهیم:
«نابرده رنج گنج میسر نمیشود… مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد»!
ما در یادداشتها و پیامهایی منطق تکثیر از راه همخون را توضیح دادهایم و پشتوانهی مطالعاتی خود را دستآوردهای چشمگیر علم در گسترهی دامداری مدرن معرفی کردهایم. در دامداری امروزی، چه در حیواناتی که منبع غذایی بهشمار میآیند (چون گاو و گوسفند و غیره) و چه حیوانات اصیل مسابقهای همچون اسب و اخیراً کبوتر و نیز در پرندگان زینتی چون طوطیهای مختلف و پرندگان آوازهخوان، ارتقای نسل از راه همخون موضوعی محوری است و در این باره کتابها و مطالب بیشماری بهرشتهی تحریر درآمده است. اینکه در ایران این موضوع هنوز بین کبوترپروران جا نیافتاده، از درجهی اهمیت جهانی آن نمیکاهد.
همچنین مشخصاً تاکید کردهایم که برای ورود به این وادی، بایستی به حد کافی مطالعه و تجربه داشت تا یکوقت نتیجهی عکس ندهد. دلیل هم این است که تکثیر همخون، در وهلهی اول ژنهای نهفتهی کبوتر در نسلهای پیشین خود را آشکار میسازد و ما را از بنیان ژنتیکی کبوتر آگاه میکند. چنانچه ما برای مثال، کبوتری که پیشینهی بندی دارد را با جوجهاش تن کنیم، در واقع ژنی معیوب را تقویت کردهایم. این یعنی نتیجهی عکس و متعاقبش سرخوردگی زودهنگام، در صورتی که قبل از هر چیز و هر کس، تقصیر به گردن ناآگاهی خود ما است. از این روست که تنها افراد خبره شایستگی تکثیر از راه همخون دارند، نه عموم کبوترداران.
در مبحث تکثیر از طریق همخون، اندیشهی راهنما در سادهترین تعریف به این شرح است: با زدودن ژنهای معیوب یعنی کنارگذاشتن جوجههای مشکلدار و در مقابل، انتخاب بهترین جوجهها برای تکثیرهای بعدی به قصد تقویت و تثبیت ژنهای مورد نظر، نسلی یکدست و پالوده از کبوتر تولید خواهیم کرد. این مشی، کاربردریترین روش برای پاکسازی کبوتران از مشکلات ژنتیکی و بهینهسازی ماهوی آنان است.
دستآورد دورکردن کبوتران از ریشهی ژنتیکی خود چیزی نیست جز پنهانساختن بیش از پیش ژنهای نهفتهی آنان. به همین خاطر است که گاه نتیجهی تکثیر دو کبوتری که اصلاً بازی ندارند، جوجهی بندی میشود که اغلب ما چنین تکثیرهایی را تجربه کردهایم. پس به تکرار، با دورکردن نسلها از همدیگر، شناسایی ژنهای معیوب و رفع آنها بسیار مشکل و گاه ناممکن است. بر خلاف آن، تکثیر همخون راهی است بهسوی کشف ژنهای نهان و متعاقبش، رفع نقائص ژنتیکی کبوتران در نسلهای بعدی. این دقیقاً ترجمان ارتقای کیفی و راهِ عملی برای پایهگذاری خانوادهای شناسنامهدار از کبوتر است.
استانداردهای فراسو برای همخونی
پیش از ورود به مراحل تکثیر از راه همخون، بایستی استانداردی مشخص برای خود تعیین کنیم تا بتوانیم مسیر پاکسازی ژنتیکی کبوتران را به آن سمت هدایت نماییم. مبنا برای خود ما، موارد اشارهشده در جُستار «استانداردهای کبوتر پرشی ایرانی» در همین وبگاه است. یعنی ما کبوتری میخواهیم تولید کنیم که کمی تیزتر بپرد، زود مایهگیر شود، عمدهی پرش خود را در مایه بکند، در جوجهگی زود راه بیافتد، دیر بازی بیافتد، زودساز باشد، پربازی و نمایشی نباشد، باهوش باشد با توان بالای حرکات آکروباتیک برای فرار از خیل پرندگان شکاری، بازگشتپذیری بسیار قوی داشته باشد (سو) و نیز ساعت پرواز آن هر چه بیشتر باشد طبعاً بهتر است. ریزهکاریهای دیگری نیز هست که در جایش اشاره خواهیم کرد.
