مختصری راجع‌به تغذیه‌ی کبوتر: خواص بعضی از ویتامین‌ها و عناصر

به‌قلم: مجید ز.

پیش‌درآمد

عمده تفاوت کبوترداری مدرن با شیوه‌ی سنتی این است که کبوتردار با معلوماتی که در زمینه‌ی تغذیه و بهداشت کبوتر کسب کرده است، سطح سلامت کبوتران خود را به شکل چشمگیری بهبود بخشیده است. گفتن ندارد که تغذیه‌ی صحیح و به‌تبع آن تندرستی فیزیکی و روانی خود اصل‌هایی بی‌بدیل در بازدهی بهینه کبوتر هستند.

کبوترداری حرفه‌ای در دوران ما، نگهداری از کبوتر را از صرفِ یک «تفریح برای تفنن» به سطح یک «ورزش» با تمام متعلقاتش برکشیده است. برای نمونه، رونق مسابقات کبوترپرانی (مسافتی) در بعضی از ممالک چون تایوان چنان بوده که رقم‌های شرط‌بندی را تا سقف میلیونی (دلار) بالا برده است! در تایوان و چین، بهای کبوتران اصیل مسابقه‌ای (هومر) تا مرز دویست‌ هزار دلار آمریکایی یا بیشتر نیز رسیده‌ است که نمونه‌ی بارز آن شکستن رکورد خرید کبوتر در سال گذشته در حراج معروف بلژیک بود که کبوتری توسط خریداری تایوانی به قیمتِ حدوداً دویست و پنجاه هزار یورو (بیش از ۳۵۰ هزار دلار) خریداری شد.

برای درک بهتر وضعیت این ورزش در تایوان مستند زیر بسیار گویا است. در این مستند که توسط شبکه‌ی معتبر نشنال جئوگرافیک تهیه شده است، مشاهده خواهید کرد که تا چه حد موضوع کبوترداری و مسابقات آن در بین مردم تایوان اهمیت دارد. گفتنی‌ست که جزیره‌ی کوچک تایوان با ۲۳ میلیون جمعیت، سیصد انجمن مستقل کبوتر را در خود جای داده است که این خود نشان از توجه جدی به این ورزش، در بین لایه‌های اجتماع است.

http://www.youtube.com/watch?v=vgb10o2fpX0&list=LL6BbqqjJDqeDmUNsmpFGjzQ&feature=mh_lolz

 نمونه‌هایی از این‌دست به ما کمک می‌کنند که دریابیم وضعیت کبوترداری در جهان امروز چگونه است و ما خود کجا ایستاده‌ایم. به باور ما، برای جلوگیری از پراکندگی و نتیجتاً متمرکزکردن این رشته میان علاقمندان آن، راهی نیست مگر آموختن اصول حرفه‌ای مراقبت، نگهداری و در کل بهداشت کبوتر. بدون گام اول، گام‌های بعدی به‌سوی ارتقای این ورزش ناممکن است.

سوء تغذیه چیست؟

کمبود مواد معدنی و املاح، ویتامین‌ها و عناصر طبیعی مورد نیاز بدن در اصطلاح سوء تغذیه نامیده می‌شود. این کمبود، بسته به حدود آن، در مکانیزم طبیعی بدن و بازدهی آن خلل وارد می‌کند و در درازمدت، این سیستم را از کار می‌اندازد. 

 بسیاری از ما بدون این‌که خود آگاه باشیم، به سوء‌ تغذیه دچار هستیم. طی آزمایش‌های پزشکی و پس از تشخیص دقیق، پزشک با تجویز ویتامین‌ها و ارائه‌ی دستورالعمل غذایی، رژیم ما را تغییر داده تا این کمبودها طی مدت‌زمانی جبران شوند. گفتنی‌ست که با بی‌توجهی به نیازهای طبیعی بدن، در درازمدت و به‌ویژه در سنین کهولت، با عوارض جبران‌ناپذیری روبه‌رو خواهیم شد… که البته دیگر کار از کار گذشته است!

حکایت کبوتر نیز چنین است. پرندگان وحشی قادرند به‌طور غریزی، عناصر مورد نیاز خود را از محیط زیست جذب کنند. کبوتر اما به‌ این خاطر که تحت سرپرستی انسان است، فقط به موادی دسترسی دارد که در اختیار او قرار می‌گیرد. به همین خاطر، الزام در شناخت اصولی و کاربردی ما کبوترداران از نیازمندی‌های کبوتر که همانا «علم تغذیه» است، تنها راه برکشیدن این ورزش به سطح کیفی مطلوب است.

ادامه‌ی خواندن… “مختصری راجع‌به تغذیه‌ی کبوتر: خواص بعضی از ویتامین‌ها و عناصر”

چگونگی رفتار با کبوتران در دوره‌ی پرریزی (لک)

به قلم: مجید ز.

پیشگفتار

در کبوترداری مدرن مسیر زندگی یکساله‌ی کبوتر به بخش‌های مختلف تقسیم‌بندی می‌شود، همانند جوجه‌کشی، رفتار با جفت‌ها قبل و بعد از جوجه‌کشی، رفتار با جوجه‌ها، تمرینات، پرریزی و الخ. یک کبوتردار با استانداردهای جهانی موظف است نحوه‌ی رفتار با هر یک از این بخش‌ها را به‌طور زیربنایی و علمی بداند و از موارد پایه و نیز ریزه‌کاری‌های هر بخش شناختی کافی داشته باشد. تنها از راه کسب معلومات هم‌طراز با استانداردهای جهانی است که می‌شود کبوترانی تندرست و با کیفیت تولید کرد و نسل آن‌ها را بهینه ساخت.

پرریزی نیز یکی از بخش‌های عمده در زندگی سالیانه‌ی کبوتر است که از اهمیتی بیش از آن‌چه عامه باور دارد برخوردار است. واقعیت این است که شناخت کافی از پرریزی و نحوه‌ی صحیح و علمی رفتار با کبوتر در این مرحله، پرنده را برای فصل جوجه‌کشی و پرش بیمه می‌کند. در مقابل، ضعف معلومات و بی‌توجهی به این مرحله می‌تواند صدمات جبران‌ناپذیری به سلامت جسمی و روانی کبوتر وارد آورد.

پرریزی (لک) چیست؟

پرریزی در کبوتر یا به‌اصطلاح «توی لک رفتن» یکی از مراحل طبیعی و تکاملی زندگی کبوتر است که همه‌ساله در آغاز فصل گرما (حدوداً اواخر خرداد ماه یا اوایل تیر، بسته به گرمای محل) و با تغییرات هورمونی در پرنده به آرامی آغاز می‌شود و در مردادماه شدت گرفته و تا انتهای مرداد و گاه شهریور ادامه پیدا می‌کند. توی لک رفتن نه‌تنها پرهای نو و با کیفیت را جایگزین پرهای کهنه می‌کند، بلکه نشانی از دگردیسی درونی در پرنده است، همچون پلی که پرنده را از یک مرحله به مرحله‌ی دیگر زندگی و سن‌گیری هدایت می‌کند.

برخلاف خرافات رایج که پرریختن کبوتر را نمی‌پسندیدند یا گاه علامت بیماری می‌دانستند و با استفاده از انواع داروها و این اواخر حتا استفاده از مشتقات استروید (ماده‌ی مخدر دوپینگ) سعی در کندکردن یا حتا جلوگیری از توی لک رفتن کبوتر داشتند، پرریزی نه‌تنها نشاندهنده‌ی ضعف یا کسالت در کبوتر نیست، بلکه خود نشانی از سلامت کامل پرنده است. به‌ همین خاطر، اگر کبوتری توی لک نرفت یا پرریزی‌اش با کندی انجام شد، بایستی به سلامت‌ آن شک کرد.

وضعیت روحی و جسمی کبوتر

دوران پرریزی یکی از پراسترس‌ترین بخش‌های زندگی کبوتر است. از لحاظ روانی، کبوتر در هنگام پرریزی به‌شدت تحت فشار است و توی خود می‌رود و از فعالیت بدنی آن به حد چشمگیری کاسته می‌شود. در این زمان، حجم عمده‌ی نیروی بدنی کبوتر صرف ساخت پرهای جدید می‌شود. از این رو، نه تنها بدن کبوتر ضعیف می‌شود، بلکه سیستم ایمنی پرنده نیز دچار ضعف جدی خواهد شد و طبعاً پرنده از هر زمان دیگر در مقابل بیماری‌ها آسیب‌پذیرتر خواهد بود. 

در برخورد با هنگامه‌ی پرریزی کبوتر، وظیفه‌ی کبوتردار این است که شرایطی فراهم آورد که:

یک: از بیماری‌ها پیشگیری شود.

دو: قوای بدنی کبوتر نزول نکند و در سطح متعادل بماند.

سه: سیستم ایمنی تقویت شود.

چهار: جنس پرهای نو از مرغوبیت کافی برخوردار باشد.

ادامه‌ی خواندن… “چگونگی رفتار با کبوتران در دوره‌ی پرریزی (لک)”

اصول راهنما برای نگهداری، تربیت و آماده‌سازی جوجه‌ها (بخش نخست)

بخش نخست: مدیریت جوجه‌ها

به‌قلم: مجید ز.

به‌جای پیشگفتار: گپی با خوانندگان
در مورد شیوه‌ها‌ و شگرد‌های تربیتی و اصولی که به‌قصد آماده‌کردن جوجه‌ها برای پرش به‌کار گرفته می‌شود، در جامعه‌ی کبوترپروران گمانه‌ها و دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد که این پراکندگی کار را برای نوآموزان این رشته دشوار کرده است. در دیگر سو، آلودگی باورهای عامه به خرافات و حضور نگرش‌های واپسمانده و غیر علمی در این رشته، جلوی پویایی این ورزش را گرفته است. فرهنگ عمومی کبوترداری در ایران فعلی، هم‌چنان «شفاهی» مانده است؛ در این میدان، بازار گزافه‌گویی تا بخواهید گرم است و حرف و حدیث‌های بی‌پایه و کم‌تر اندیشیده‌ زبان به زبان می‌گردد. در چنین شرایط بغرنجی است که بسیاری از اهالی مسابقه (گرو)، از روی ناامیدی، دست به دامن تلفیق کبوتر ایرانی با نژادهای خارجی نظیر پاکستانی، هندی، تیپلر انگلیسی/ایرلندی و حتا صرب شده‌اند!
به‌گمانی، شاید بزرگ‌ترین گرفتاری جامعه‌ی کبوترپروران ایران، تکثیر بی‌رویه و بی‌برنامه‌ی کبوتر و ازدیاد نسل‌هایی‌ست که از لحاظ استانداردهای ظاهری و شاخصه‌های پروازی، در نازل‌ترین سطح ممکن قرار گرفته‌اند. کبوتر جنس و استثنایی، در دست تنها درصد معدودی از کبوترپروران ایرانی موجود است و این عده نیز ترجیح می‌دهند مازاد نیاز خود را از بین ببرند، ولی بدست کسی نیافتد! با این روحیه‌ی مسلط در میدان کبوترداری ایرانی، تولید کبوتر مرغوب و قرارگرفتن‌اش در دست عموم، کاری سخت دشوار به‌نظر می‌آید.
گذشته از نزول سطح کیفی کبوتر بلندپرواز ایرانی در سال‌های گذشته و نیز احتکار آن توسط تعدادی معدود از کبوترپروران، مشکل عمده‌ی دیگری که بنیه‌ی این ورزش را تباه کرده است، ضعف معلومات و شکنندگی دیدگاه‌ها در مدیریت، تربیت و آماده‌سازی کبوتر ایرانی است. در ایران فعلی، اساس کار بر نظرهای ضد و نقیض افراد شالوده ریخته شده است و «شگرد» و «قلق» حرف اول را می‌زند نه روش‌های علمی و نوین کارآزموده که به‌خوبی جواب پس داده باشند. در فضایی گسیخته که هر کس ساز خودش را بزند و مراجع مناسبی برای آموزش کاربردی و تکوین این ورزش موجود نباشد، جز هرج و مرج و ایستایی حاصلی در فراسو نخواهد بود.


برای خروج از دوران رکود و دور فرسایش فعلی، بایستی خبرگان فن، اساتید، پیشکسوتان و کلاً جویندگانی که دستی بر قلم دارند، آموخته‌ها و نقطه‌نظرات خود را مکتوب کنند تا در فضایی اشتراکی و مسئولانه، باب نقد و تفحص در دیدگاه‌ها فراهم شود. چکیده‌ی این سلسله گفت‌وگوها به اتفاق نظر بر روی ریزه‌کاری‌های مختلف تربیتی و تمرینی کبوترداری ایرانی و «فهم مشترک» منجر خواهد شد که در واقع سرفصل حرکت به سوی بهبود فنی و کیفتی این ورزش است. لازم به تکرار است که بدون رسیدن به اجماع و ایجاد استانداردهای تثبیت‌شده در زمینه‌های پرورش، مدیریت، تربیت، تمرین و مسابقه برای کبوتر بلندپرواز ایرانی، که آن‌هم لازمه‌اش تلاش مکتوب از جمله نشر مقالات، مجلات (کاغذی و اینترنتی) و کتاب‌های روشنگر و آگاهنده و نیز تاسیس انجمن‌ها و کلوپ‌های کبوتر و ایجاد پیوندهای علمی-تجربی با کلوپ‌های حرفه‌ای کبوتر در سراسر دنیا است، ره به پیشرفت این رشته نخواهیم برد. این ورزش –چون هر حرکت پویا و مستقل دیگر در سراسر گیتی- زمانی به رشد کیفی مطلوب خود خواهد رسید که با اشتراک تجربه و فرهنگسازی مثبت و تزریق معلومات نوین به بدنه‌ی آن، یک «مکتب فکری» با چارچوب‌ها و اجزای مشخص و مورد قبول عموم ساخته شود. آن‌هنگام است که درخواهیم یافت کبوتر بلندپرواز ایرانی چگونه جواب پس می‌دهد.

زمان جداسازی، مختصات گنجه‌ی جدید و شیوه‌ی رفتار با جوجه‌ها

ادامه‌ی خواندن… “اصول راهنما برای نگهداری، تربیت و آماده‌سازی جوجه‌ها (بخش نخست)”

نکاتی کاربردی برای بالابردن کیفیت در جوجه‌کشی

به قلم: مجید ز.
 
این‌روزها که مراحل آماده‌سازی کبوترها برای جفت‌کردن را پشت سر گذاشته‌ایم و کبوترپروران مشغول تن‌کردن مایه‌کفترهای خود هستند، لازم است نکاتی را فهرست‌وار یادآوری کنیم که به‌واقع ریزه‌کاری‌های فنی و مدیریتی در جوجه‌کشی هستند. با رعایت این نکات کلیدی می‌توان بهترین نتایج را از زحمات خود در این فصل گرفت. در این جستار به شماری از مواردی که مربوط هستند به «بعد از جفت‌کردن کبوتران تا هنگام بارآمدن جوجه‌ها و رسیدن به سن چهار هفتگی» اشاره می‌کنیم. مد نظر ما در این‌جا طبعاً کیفیت پرش جوجه‌ها نیست؛ مرکزیت توجه ما تشریح ظرافت‌ها و نکات کاربردی گوناگونی است که برای پشت سرگذاشتن یک‌نوبت جوجه‌کشی موفق و عایدشدن بهترین نتیجه از لحاظ تعداد جوجه‌ها و سلامت آن‌ها می‌توانند دستمایه‌ی کارمان باشند.
 
***
 
 قبل از هر چیز باید توجه داشت که لازمه‌ی جوجه‌کشی سالم و بی‌نقص، داشتن جفت‌های سالم و بی‌نقص است. بهترین و اصیل‌ترین کبوتران نیز اگر از سلامت کامل برخوردار نباشند، نمی‌توانند جفت‌های قابل اتکایی برای جوجه‌کشی باشند، درست مثل بهترین فوتبالیستی که به‌خاطر درد کلیه شدید، قادر به حضور در مسابقه نباشد. بنابراین، سلامت مایه‌کفترها، شرط اولیه و تعیین‌کننده در جوجه‌کشی است.
در همین راستا، حضور یک کبوتر مریض یا حتا مشکوک به مریضی در چرخه‌ی جوجه‌کشی، با انتفال بیماری به دیگر جفت‌ها و سپس جوجه‌های کوچک و شیوع آن در گنجه می‌تواند صدمات جبران‌ناپذیری به جوجه‌کشی ما بزند. از آن‌جا که جوجه‌های «گلِ سرخی» بهترین سری جوجه‌ها هستند، بالابردن ضریب اطمینان در جوجه‌کشی با احتیاط‌های لازم و رعایت نکات پیشگیرنده، بهترین نتیجه را عایدمان خواهد کرد.
گاه در مراحل جوجه‌کشی مشاهده می‌شود که یک ماده نسبت به نر خود بی‌میلی نشان می‌دهد یا جفت‌ها به تخم‌ها یا جوجه‌های خود بی‌اهمیت شده‌اند. این خود می‌تواند نشانه‌ای از بیماری یکی از طرفین باشد که با تشخیص سریع و صحیح، بایستی به جداکردن آن از گله‌ی جفت‌ها اقدام نمود و تخم‌ها یا جوجه‌ها را زیر دیگران حمال (دایه) کرد. کبوتر بیمار را در گنجه‌ی جوجه‌کشی و میان جفت‌ها نگه ندارید و حتماً در محلی جداگانه مداوا کنید.
در هنگام جوجه‌کشی، بایستی از آوردن کبوترهای غریبه جداً خودداری نمود. کبوتری با ظاهری سالم ممکن است باطناً ناقل بیماری باشد. نکته‌ی قابل تامل این است که کبوترانی که درون یک گنجه با هم زندگی می‌کنند، با شرایط آن گنجه سازگار شده‌اند و سیستم ایمنی بدن‌شان با شرایط باکتریایی و خاص آن گنجه تطبیق‌پذیری پیدا کرده است. با ورود کبوتر(ان) جدید به گنجه‌، این جو ایمنی مختل می‌شود، زیرا حتا اگر کبوتر(ان) تازه‌وارد سالم باشد، با فضای خاص گنجه‌ی ما همخوانی ندارد و باکتری‌های جدیدی را از چرخه‌ی زندگی قبلی خود وارد این چرخه می‌کند که ممکن است موجب بیماری خود یا دیگر کبوتران بشود. در ضمن، ورود عضو جدید سطح استرس را در گنجه بالا می‌برد که خود یکی از عوامل تشدید و شیوع بیماری‌هاست.
چنانچه مجبور بودید کبوتری غریبه را برای جوجه‌کشی به بام خود بیاورید، توصیه می‌شود که آن‌ وجفت‌اش را در محلی جداگانه و دور از گنجه‌ی اصلی نگهداری کنید.
از فضله‌ی کبوتر می‌شود تا حد زیادی به سلامت آن پی برد. مدفوع پشکلی شکل قهوه‌ای رنگ (گاه سبز متمایل به قهوه‌ای) با مقداری سفیدی بر آن ایده‌آل‌ است. نبود سفیدی (اوره در ادرار) روی فضله و یا زرد یا سبز بودن آن نشانه‌ی ضعف یا بیماری کبدی در کبوتر است؛ گاه نیز حکایت از نوعی عفونت باکتریایی دارد که باید درمان شود.

ادامه‌ی خواندن… “نکاتی کاربردی برای بالابردن کیفیت در جوجه‌کشی”

استانداردهای کبوتر پرشی ایرانی

به قلم: مجید ز.

برای ارتقای کیفی کبوتر بلندپرواز ایرانی، اولین سوالی که به ذهن خطور می‌کند این است: اصولاً ما به‌دنبال چه استانداردهایی برای کبوتر خود هستیم؟ کبوتر ایده‌آل ما چه مشخصاتی باید داشته باشد؟ شاید این سئوال‌ها در وهله‌ی اول بدیهی یا حتا بی‌مورد به‌نظر بیایند، اما وقتی پاسخ افراد مختلف را کنار هم می‌گذاریم و تفاوت‌ها و حتا تضادها را می‌بینیم، می‌فهمیم که قبل از اقدام به اصلاح نژاد، ابتدا بایستی تعریف درستی از کیفیت و شاخصه‌های پروازی کبوتر داشته باشیم؛ تعریفی جامع و بابنیاد که بتواند اهل خبره و عموم را قانع کند.

تقسیم‌بندی گونه‌های کبوتر ایرانی

کبوتر ایرانی از لحاظ کلی به چهار گونه‌ی متفاوت تقسیم می‌شود:
 
بلندپرواز: که اختصاص دارد به شهرهای تهران، کاشان و قم. این‌گونه کبوتر که به‌شکل تیپی یا انفرادی می‌پرد، بیش‌تر گرد بام و در ارتفاع بالا می‌چرخد و ساعت پرواز بالایی دارد.
 
کوتاه‌پر: مثل کبوتران شیرازی و مشهدی. این‌ها بعد از مدتی کوتاه گرد بام چرخیدن (به شکل تیپی) در ارتقاعی که به‌راحتی قابل رویت هستند، به سمتی رفته و دور می‌شوند و مجدداً باز می‌گردند و به سمت دیگری می‌روند. ساعت این کبوتران حداکثر دو تا سه ساعت تخمین زده می‌شود.
 
نقش: مثل نوک‌قناری‌ها و دیگر کبوتران تزئینی یا خال‌های مهر که در اقصا‌ نقاط میهن‌مان یافت می‌شوند.
 
نامه‌بر یا مسافتی: کبوتران مسافت‌رو که از خانواده‌ی هومرها هستند. این کبوتران در فاصله‌‌ای دور رها می‌شوند و با سرعت خود را به خانه می‌رسانند. هر چه سریع‌تر برسند، امتیاز بهتری در مسابقه می‌آورند.
 

در این‌جا بایستی خاطرنشان کنیم که منظور از استاندارد کبوتر بلندپرواز ایرانی در عنوان مقاله، کبوتران «بلندپرواز» به‌ویژه گونه‌ی تهرانی است.

ارتقای ژنتیکی چیست؟

ارتقای ژنتیکی در کلامی ساده، تقویت ژن‌های مفید و مثبت کبوتر و جایگزینی این ژن‌ها در جای ژن‌های ضعیف و معیوب است. بنابراین تعریف، دو عمل باید پایاپای انجام شوند: ژن‌های خوب تقویت و ازدیاد شوند و دوم، ژن‌های بد و معیوب از دایره‌ی تکثیر خارج شوند.

ژن غالب و ژن مغلوب

از لحاظ طیف رنگ‌ها، ضمن توضیح رنگ‌های اصلی و رنگ‌های تلفیقی، ژن‌های غالب و مغلوب، نمودار قدرت و پایداری هر رنگ هنگام تکثیر در مقابل رنگ یا رنگ‌های دیگر است. در این باره مقالاتی در همین وبگاه منتشر شده‌اند که حاصل تحقیقات دامنه‌دار پژوهشگران هستند.

از لحاظ ظاهر نیز ژن‌ها غالب و مغلوب هستند. برای مثال، ژن کاکل مغلوب است و ما موقعی می‌توانیم جوجه‌ی کاکلی بکشیم که هر دو جفت این ژن را داشته باشند.

اما در باب کیفیت کبوتر ایرانی، طبقه‌بندی دقیقی روی ژن‌های غالب یا مغلوب صورت نگرفته است. برای مثال، ما می‌دانیم اگر کبوتر بند را با کبوتری دیگر که بازی‌دار است تن کنیم، احتمال گرفتن جوجه‌ی بند بسیار است، اما درصد این احتمال را به‌طور دقیق نمی‌دانیم. برای همین، در راه رسیدن به استانداردهای ایده‌آل کبوتر ایرانی بایستی حتی‌المقدور کبوترهای ایراددار را از گردونه‌ی جوجه‌کشی خارج کرد.

ادامه‌ی خواندن… “استانداردهای کبوتر پرشی ایرانی”