ژنتیک کاکل در کبوتر

به قلم: حمید ضیا.

این سوال برای ما همیشه  وجود دارد که کاکل پُرزور چیست و چگونه به وجود می‌آید؟ چرا وقتی‌ یک کبوتر کاکلی را با یک کبوتر بدون کاکل تن می‌کنیم لزوماً جوجه‌های کاکلی نمی‌گیریم؟ برای پاسخ به این پرسش و پرسش‌های دیگری از این دست به بررسی چگونگی این موضوع از دید علم ژنتیک می‌پردازیم.

وقتی‌ که ما در مورد ژن کبوتر صحبت می‌کنیم منبع قیاس ما کبوتر وحشی یا چاهی است.  ژن کاکل ژنی مغلوب است که به جنسیت کبوتر بستگی ندارد. یعنی‌ احتمال بروز آن هم در ماده و هم در نر یکسان است. بعضی‌ از ژن‌ها به جنسیت بستگی دارند و علائم آن‌ها فقط در جنسیت خاصی‌ دیده می‌شوند. به این معنی‌ که با دیدن این علائم می‌توانید جنسیت آن جاندار را پیدا‌ کنید. مثلاً دم بلند و شفاف فقط متعلق به خروس می‌باشد پس ژن شفافیت و بلندی دم یک ژن جنسی‌ است. این مساله در مورد کاکل صدق نمی‌کند. کاکل اولین بار به صورت یک جهش ژنتیکی‌ در کبوتر  اولیه بوجود آمد که خوشبختانه از چشم دوستداران این پرنده پنهان نماند.  جهش ژنتیکی‌ به معنی‌ بروز یک پدیده‌ی جدید در یک جاندار است به طوریکه هم‌نوعان آن جاندار از آن مبرا باشند. 

اینطور به نظر می‌رسد که اولین بار  داروین در مورد  ژنتیک کبوتر که کاکل را هم در بر می‌گیرد تحقیقات گسترده‌ای انجام داده است. او‌ یک کبوتر جغد آلمانی‌ German Owl را با یک کبوتر یخ Ice Pigeon جفت کرد و نتایج خاصی‌ بدست آورد. او‌ این دو نژاد را به این دلایل انتخاب کرد:

۱- کبوتر جغد آلمانی‌ دارای فِر در سینه، کاکل، نوک ریز و چشمان سفید است و همیشه به صورت پشتدار یافت می‌شود.

۲- کبوتر یخ یک رنگ (سبز بدون خط)، دارای چشمانی سیاه و نوکی بلند است و همیشه به این صورت یافت می‌شود.

۳- این دو نژاد برای سالیان سال همواره به اینصورت وجود داشته و دیده شده‌اند پس از نظر نژادی بسیار خالص هستند.

۴- هر دوی آن‌ها کلا با هم تفاوت دارند.

۵- کبوتر یخ بسیار نزدیک به کبوتر وحشی که منبع قیاس است می‌باشد.

نتیجه این جفت گیری ۲ جوجه بود. یکی‌ به رنگ سبز معمولی‌ و دیگری به رنگ سبز کم‌رنگ. هیچ‌کدام از آن‌ها نه کاکل و نه فر سینه داشتند. این مساله نشانگر این بود که کاکل یک ژن مغلوب است. این جوجه‌ها F1 به معنی‌ نسل اول شناخته می‌شوند. او‌ سپس این دو جوجه را برای اطمینان از مغلوب بودن این ژن‌ها با هم تن کرد که نسل F2 بوجود آمد. جالب توجه این بود که جوجه‌های حاصله از این جفتگیری (F2) دارای کاکل شدند.

ژن مغلوب به صورت یک ژن نهفته (ژن نهفته ژنی است که ما نمی‌توانیم آن را ببینیم. در این مورد، کبوتر ما بدون کاکل می‌‌باشد) عمل می‌کند. به این معنی‌ که تا شرایط برایش مهیا نشود بروز نمی‌کند. این ژن نهفته می‌تواند تا حتی ۱۰ نسل به عقب برگردد. به این معنی‌ که این ژن می‌تواند تا ۱۰ نسل به صورت نهفته باشد و خود را نشان ندهد. برای همین است که بعضی‌ اوقات از ۲ کبوتر بدون کاکل که ما به حتم اطمینان داریم که تا چند نسل پشت آن‌ها کاکلی نبوده‌اند جوجه‌های کاکلی می‌گیریم که به اصطلاح کبوتر بازی به آن «پر زور» می‌گوییم. 

برای بروز این ژن، ما حداقل به ۲ ژن مغلوب در ۲ پرنده نیاز داریم. ژن نهفته امکان دارد که در بعضی‌ موارد فقط در یک جوجه بروز کند و در دیگری نهفته بماند. پس به این ترتیب پُرزوری، یک برخورد ساده‌ی ۲ ژن نهفته می‌باشد. یعنی‌ حتی اگر یکی‌ از جوجه‌های شما کاکلی شد به این معنی است هم پدر و هم مادر آن جوجه دارای این ژن هستند، حتی اگر خودشان هم کاکل نداشته باشند، آن‌ها این ژن را به تمام جوجه‌ها انتقال می‌دهند.  این ژن در بعضی‌‌ها بروز می‌دهد و در بعضی‌ دیگر نهفته می‌ماند. 

برای درک بهتر این مطلب تمام حالت‌هایی که می‌تواند وجود داشته باشد را بررسی می‌کنیم:

 ۲۵% جوجه‌هایی که از موارد ۱ و ۲ بوجود می‌آیند (F1) حامل ژن کاکل هستند و تنها طریقی که می‌توان به آن پی‌ برد جفت کردن آن جوجه‌ها با یک کبوتر کاکلی یا حامل ژن کاکل می‌باشد. حتی اگر یکی‌ از جوجه‌های  حاصله (F2) کاکلی بود آن کبوتر شما (F1) صد در صد حامل ژن کاکل است.

جوجه‌های بدون کاکل که از مورد ۳ بوجود می‌آیند حامل این ژن خواهند بود.

۵۰% جوجه‌هایی که از موارد ۴ و ۵ بوجود می‌آیند (F1) حامل ژن کاکل هستند و تنها طریقی که می‌توان به آن پی‌ برد جفت کردن آن جوجه‌ها با یک کبوتر کاکلی یا حامل ژن کاکل است. اگر حتی یکی‌ از جوجه‌های  حاصله (F2) کاکلی بود آن کبوتر شما (F1)صد در صد حامل ژن کاکل است. 

جوجه‌های بدون کاکل که از موارد ۶ و ۷ بوجود می‌آیند حامل این ژن خواهند بود.