به قلم: حمید ضیا.
همخونی موافقان و مخالفان خودش را دارد و هر کدام استدلالهایی ارائه مینمایند و سعی در اثبات نظر خود دارند. بیایید نگاهی بیاندازیم به مهمترین دلایلی که مخالفان همخونی بیان میکنند و آنها را بررسی کنیم. این شبهات به شرح زیرند:
۱- همخونی باعث ایجاد ناهنجاریهای ژنتیکی میشود.
توضیح: ناهنجاری ژنتیکی هم در آمیزش خویشاوندی (همخونی خودمان) وجود دارد هم در آمیزش غیرخویشاوندی. در آمیزش غیرخویشاوندی فراوانیاش حدوداً دو تا دوونیم درصد است. در همخونی این رقم به حدود ۵ درصد میرسد، یعنی احتمال بروز ناهنجاری ژنتیکی در همخونی دو تا دوونیم برابر بیشتر میشود. با این حال درصد این پیشامد بسیار کوچک است و آن هم به دلیل بروز ژنهای زیانآور مغلوب به صورت هموزیگوت است. خب این مسئله ضعفهای ژنتیکی کبوترمان را نشان میدهد و جوجههای معیوب مسلماً جزو حذفیها قرار میگیرند. جوجههای سالم هم به خاطر عملکرد ضعیفشان حذف میشوند. اصلاً در همخونی شما باید در هر زمانی آماده برخورد با جوجههای مشکلدار باشید و آنها را از گردانهی تکثیر خارج کنید. چرا میگویند همخونی سالیان دراز به طول میانجامد؟ با یکی دو نسل که شما نمیتوانید خالصسازی به وجود بیاورید. صبر و حوصله میخواهد و یک برنامهی بلندمدت. اصطلاحی هست به نام «استراتژی اصلاح نژاد». استراتژی یعنی طرح و برنامهی بلندمدت برای رسیدن به هدفی خاص. نگفتند تکنیک اصلاحنژاد. نگفتند تاکتیک اصلاحنژاد. شگرد نیست، یک برنامهی بلندمدت و هدفدار است. ضمناً عمل گلچین کردن در همخونی به شدت سختگیرانه اعمال میشود و شما با چندین بار جوجهکشی شاید یک جوجهی دلخواه بدست آورید آن هم نه به خاطر ضعف شیوهی همخونی بلکه به خاطر احتمالات است. وقتی شما مثلاً ۲۵% شانس موفقیت دارید یعنی در محتملترین حالت از هر ۴ جوجه یکیشان مطلوب خواهد بود. حالا شاید این یک جوجه همان اول به دست آید (مثلاً در ۲ ماه) شاید هم ده تا جوجه بگیرید تا به آن جوجه برسید (یعنی در ۲ سال). قرار نیست همهی جوجههای همخون خوب از آب در بیایند. کسی هم منکر این مسئله نیست.
۲- جوجههای همخون اکثراً به سن بلوغ نمیرسند و از بین میروند.
گفتیم که همخونی باعث بروز ژنهای مغلوب (مطلوب یا نامطلوب) در فنوتیپ (خصوصیات قابل مشاهده) کبوتر میشود. افزایش میزان مرگومیر جنینی و تلفات در مراحل اولیهی زندگی که در اثر همخونی دیده میشود بیان کنندهی هموزیگوت شدن ژنهای مغلوب در اثر همخونی میباشد. این موضوع سالهاست که مقبولیت همگانی یافته است.
یکی از دوستان میگفت من همخونی را تجربه کردم و مشاهده کردم که اکثر جوجههایم به سن بلوغ نرسیدند و تلف شدند به خصوص در جوجگی. خب این به دلیل وجود ژنهای کشنده به صورت مغلوب در کبوتران اولیه است. اگر میخواهید از همخونی سریعتر نتیجه بگیرید باید از کبوتران استثنایی و آس (تک و بینظیر) استفاده کنید نه هر کبوتری که صرفاً پرش بالا داشته باشد. این کبوتران استثنایی ترکیب ژنی خوبی دارند و سریعتر شما را به مقصود میرسانند. به این کبوتران اصطلاح «سوپرکبوتر» دادهاند. البته این تقصیر شما نیست که این اتفاقها برایتان میافتد چون در ایران چیزی به نام شجرهنامهی کبوتر وجود ندارد. در استراتژی اصلاحنژاد یک سری مسائل باید رعایت شود. یکی از آنها «ثبت انساب (Breeding Registry)» است. یعنی برای اصلاحنژاد باید از کبوترهایی استفاده کنید که شجرهنامه داشته باشند. اجداد کبوتران بهطور کامل و در جزئیات باید شناخته شده باشند و این منحصراً شرط اساسى رسیدن به هدف موعود است. هر پرنده اصلاحنژادى با یک شمارهی دائمى شناسائى میشود و بایستى وارد دفتر ثبت انساب یا کامپیوترتان شود.
هویت حیوان بایستى ثبت شده و عملکرد آن مورد پایش قرار گیرد تا بتوان کارائى حیوان را از نقطه نظرات مختلف افزایش داد و در عین حال، تنوع ژنتیکى هم حفظ گردد. تلاقى همخون حیوانات بدون اطلاع از شجرهنامه و انساب، یک بازى کورکورانه و بیهوده بوده و سزاوار نیست که اصلاحنژاد نامیده شود و ممکن است باعث اثرات سوء ناشى از همخونى شده و نتایج مهلکى در پرورش جوجهها داشته باشد.
پیشکسوتان قدیمی که سالهای سال یک نژاد را پرورش میدادند گاهی میآمدند کبوتری از نسل فلان پیشکسوت را با کبوتران شناخته شدهی خودشان تن میکردند و میشدند سرسلسلهی نسلی جدید و برتر. پس اطلاع از دودمان کبوتر خیلی به ما کمک میکند که بفهمیم به چه جهتی حرکت کنیم.