به قلم: حسین-اص.
در مورد اصلاحنژاد به کمک همخونی مطالب تئوریک زیادی گفته شد. در اینجا قصد دارم برنامهای کاربردی برای اصلاحنژاد معرفی کنم. هدفم این است که شما روح حاکم بر روشهای اصلاحنژاد را درک کنید و بفهمید که استراتژی اصلاحنژاد چیست و چگونه عمل میکند.
ابتدا نکات مهم مطالب گفته شده قبلی را مرور کنیم:
۱- تمام صفاتی که کبوتر دارد تحتتاثیر دو مولفهی ژنتیک و محیط میباشد.
گفتیم که مولفه ژنتیک محدوده و مرز نهایی پتانسیل را برای ما مشخص میکند در حالی که محیط تعیین میکند که چقدر از پتانسیل به فعل در بیاید. نمونهای از مدیریت عنصر محیط: نحوه آب و دان دادن کبوتر در شب قبل از مسابقه است. نمونهای از مدیریت عنصر ژنتیک: چی را با چی جفت بیاندازیم و کدام را نگه داریم کدام را رد کنیم.
۲- کبوتری که ما جفت میکنیم باید هموزیگوتی بالا و هتروزیگوتی کم داشته باشد.
توضیح: ما میخواهیم خزانه ژنی کبوترانمان محدود به ژنهای ممتاز باشد و ژنهای بهدردنخور را به تدریج حذف کنیم تا بتوانیم جوجههای یکدست (از نظر ساعت پرواز) به دست آوریم.
۳- کبوتر گرو باید هتروزیگوتی بالا داشته باشد.
تا اثر ناهنجاری ژنتیکی معکوس شود و اثر هتروزیس به حداکثر برسد.
قبلاً گفتیم، اینکه هم باید هتروزیگوتی را در کبوتران گرو زیاد کنیم و هم هموزیگوتی را در کبوتران جفت کرده، یک تناقض است. در این زمینه راهحل عملیای وجود دارد به نام روش پرورش لاین. البته ادعا نمیکنم که این روش تنها روش موفقیتآمیز در ارتقاء حیوانات اهلی است، روشهای دیگر هم وجود دارند. ضمناً این روش ابداعی من نیست بلکه روشی است که در دنیا جواب داده است و از خیلی استراتژیهای دیگر موثرتر بوده. استراتژی پرورش و تلاقی لاین ۷ مرحله دارد که به کمک آن میتوان نسلی از کبوتران عالی را به وجود آورد و در عین حال از اثرات منفی همخونی دوری کرد. این ۷ مرحله به شرح زیر میباشند:
مرحلهی ۱- اول ببینید شما چه کبوتری میخواهید؟ ایدهتان از کبوتری که میخواهید بسازید چیست؟ این خیلی سوال اساسی و مهمی است. آیا کبوتری میخواهید که مایهرو باشد یا در ارتفاع متوسط و پایین بپرد؟ بازی کم داشته باشد یا زیاد یا بدون بازی باشد؟ تیز و فرز باشد یا نرم پر؟ سو، رنگ و خال و فاکتورهای دیگر چقدر برایتان مهماند؟ اینها اهداف شما را مشخص میکنند. با پاسخهای شما به سوالات بالا یک سری معیار برای انتخاب یا حذف کبوتران به وجود میآید که سالهای سال باید به این معیارها وفادار باشید و روی آن متمرکز شوید. یادم باشد بعد از این مقاله در مورد «انتخاب» که خیلی خیلی مسئله مهمی در همخونی است توضیحاتی بدهم. اگر همخونی یکی از ستونهای اصلاحنژاد باشد «انتخاب» ستونی دیگر خواهد بود. متاسفانه در ایران همخون کردن به روش اصولی یا انجام نشده یا اگر هم شده به خاطر تابوی موجود علنی و آشکار نشده. بیشترین اشتباهاتی که در ایران در همخونی اتفاق افتاده:
الف. همخون کردن کبوتران متوسط که اصلاً توصیه نمیشود و حتی بعضی از دوستان که میخواستند دو کبوتر متوسط را با هم به صورت تستی همخون کنند به شدت با ایدهشان مخالفت کردم. همخونی فقط برای کبوتران استثنایی و قهرمان توصیه میشود. چون این کبوتران حامل ژنهای عالی هستند که میتوان آنها را خالصسازی نمود.
ب. «انتخاب» غلط، به این معنی که وقتی جوجه همخون حتی با داشتن والدین بسیار عالی عملکرد خوبی ندارد حتماً باید آن را کنار گذاشت و جوجه کشیدن از آنها غلط میباشد و به نوعی تکثیر ژنهای خراب در گنجه است. گلچین کردن در آمیزش خویشاوندی به مراتب باید سختگیرانهتر از آمیزش غیرخویشاوندی باشد.
پ. نداشتن استراتژی بلندمدت برای به نتیجه رساندن همخونی. بعضیها تصور میکنند که با یکی دو نسل همخونی کبوترانی پشت پاک ایجاد میشود یا همخونی را نوعی شگرد محسوب میکنند.
ت. مدیریت ضعیف گنجه از نظر بهداشتی و درمان بیماریها و تغذیه. در گنجهای که باکتری سالمونلا حضور دارد کبوتران بالغ ظاهرشان سالم است اما ناقل بیماری هستند. در این گنجهها جوجهها ممکن است به سادگی تلف شوند و احتمال دارد آن را به اشتباه به حساب معایب همخونی بگذارند. در صورتی که اشکال از جای دیگری است. یا نمونه دیگر از بین رفتن کبوتران همخون در اثر یک بیماری ساده که درمان سادهای دارد میباشد. اینها ناشی از ضعف شناخت و درمان بیماریها است. وقتی ما مسئولیت نگهداری چند کبوتر را به عهده گرفتیم و به قول معروف به عشق آنها عشقبازی میکنیم موظفیم برای حفظ سلامتی آنها از هیچ تلاشی فروگذار نکنیم و شناخت خود را از بیماریها و راههای درمان آنها افزایش دهیم.