تک‌دانی در برابر کم‌دانی

به قلم: حمید ضیا.

یکی از مقولات مهم در پرش کبوتر که شاید بتوان آن را مهم‌ترین امر بعد از ذات، سو و پرش دانست تغذیه است. یک تغذیه‌ی سالم، درست و کامل می‌تواند چنان تغییری در پرش ایجاد کند که نتیجه‌ی آن خارق‌العاده باشد.

در مورد تغذیه مطالب و نوشتارهای بسیاری ارائه کرده‌ایم که در اینجا قصد نداریم به آن‌ها بپردازیم. دوستان با مراجعه به مقالات قدیمی‌تر می‌توانند شیوه‌های تغذیه‌ی صحیح را مطالعه بکنند.

یکی از اشتباهات کبوترپرانی سنتی، سیستم تک‌دانی است. این سیستم اساساً برای روزهای اولیه‌ی پرش، چه کهنه کبوتر و چه جوجه بسیار رواج دارد. هدف اصلی تک‌دان کردن که عموماً ارزن است کم کردن وزن کبوتر برای روزهای اول و یا تحت کنترل نگه داشتم جوجه‌ها در روزهای اولیه جلد شدن است. دلیل انتخاب ارزن سبک بودن و کم حجم بودن آن است.

این سیستم عوارض بدی به همراه خواهد داشت که در بعضی موارد جبران ناپذیر هستند.

اجازه بدهید با جوجه‌ها شروع کنیم. در سیستم تک‌‎دانی جوجه را قبل از بیرون کردن با ارزن خالی تغذیه می‌کنند و معمولاً هم دان را کم می‌گیرند تا جوجه تحت کنترل باشد و به قول معروف مایه‌گیر نشود. جوجه در این سن شدیداً برای رشد نیاز به مواد مغذی دارد. رشد خوب و سلامت جوجه در این سن ضامن پرش خوب و قوی دوران بلوغ است. ما با دادن ارزن کم عملاً آن‌ها را از مواد مغذی دریغ می‌کنیم. حتی خیلی از کبوترداران می‌گویند فقط برای چند روز چنین می‌کنند تا جوجه خوب جلد شود. شاید این همان دلیلی باشد که بعضی از جوجه‌هایی که در جوجگی محشر می‌پرند بعد از قلم یا سال بعد افت ساعت پیدا می‌کنند. جوجه‌ی ذات‌دار چه دان خوب خورده باشد چه نخورده باشد اقتضای ذاتش او را به دل مایه می‌برد. او می‌خواهد پرش خوب خود را به نمایش بگذارد. او از جانش با تمام توان مایه می‌گذارد. اما وقتی که سوخت بدنش که در سیستم تک‌دانی مقدار کمی ارزن است تمام می‌شود در دل مایه خود را رها می‌کند. مثل دونده‌ای که تمام توان خود را در دویدن در راه رفت گذاشته و برای برگشت به مقصد دیگر انرژی ندارد؛ این جوجه خوش ذات نیز توان برگشت ندارد و خود را به اولین مقصد که کبوتر دارد می‌رساند، البته آن مقصد ممکن است بام خودش باشد یا بام دیگری. اینجا است که می‌گوییم جوجه مقصر نیست و مربی مقصر اصلی است‌. از طرفی جوجه‌های خوبی که ساعت قابل قبولی با تک‌دانی پریده‌اند در حقیقت عضله سوزانده‌اند. مانند کودکی که با تغذیه‌ی خراب وزنه‌ی سنگین بزند که اصطلاحاً می‌گویند: «سوخته است».  جوجه‌ای که عضله بسوزاند مستعد این است که نتواند عضلات را ترمیم کند و سال دیگر با افت ساعت مواجه گردد. پس فراموش نکنیم که سلامت عضلات جوجه ضامن پرش کهنگی است.

مورد بعد کبوتران کهنه هستند. متاسفانه تک‌‎دانی برای ساز کردن کبوتران برای فصل تیرماه مخصوصاً کبکی‌ها رونق فراوانی دارد. این روش برای آب کردن سریع چربی‌های زمستان انجام می‌گیرد‌. (دوستان در اینجا لازم می‌بینم یک بار دیگر تکرار کنم که کبوتر‌هایی که در زمستان چاق می‌شوند باید از چرخه خارج شوند‌ کبوتر پرشی اصیل ایرانی همیشه وزن ثابتی دارد.) کبوترهایی که در اوایل بیرون کردن که در سیستم سنتی معمولاً ده جلسه پشت سر هم است به تک‌دانی با مقدار کم گرفته می‌شوند، بیشتر تعداد تلفات آسمانی را دارند. کت گرفتگی معضل همیشگی گریبان‌گیر کبوترپران است، مخصوصاً کبکی‌ها. کبوترانی که در جوجگی با این روش ساعت قابل قبولی کسب کردند و بعضاً ساعت‌شان در سال بعد نزول کرده که هیچ؛ اما کبوترانی که در جوجگی فشار نیاورده و ساعت جالبی نداشته‌اند، اما بعد از در رفتن از قلم ساعت خوبی ثبت کرده‌اند نیز با روش تک‌دانی دوام چندانی نخواهند داشت و نزول ساعت آن‌ها مشهود خواهد بود و بعضاً گم شده یا کت‌گیر می‌شوند. کسانی که فعالیت‌های تک‌تک جوجه‌ها را یادداشت می‌کنند دقیقاً به این گفته‌ها می‌رسند. اینجا است که باز هم می‌گوییم کبوتر گناهی ندارد، این مربی است که مقصر است.

روش درست بلند کردن جوجه‌ها یا ساز کردن کردن کهنه‌ها:

علم تغذیه به ما به جای تک‌‎دانی، دانِ کامل را پیشنهاد می‌کند. اما برای اینکه با اهداف کبوترپران هم‌خوان باشد که هم او به نتیجه برسد و هم کبوتر جلد یا ساز بشود، به قول معروف نه سیخ بسوزد نه کباب، علم می‌گوید دان کامل را بده اما مقدارش را کم کن. وقتی که مثلاً شما یک سوم تغذیه اصلی را به کبوتر بدهید، مولد اولیه را به مقدار لازم به او رسانده‌اید. کبوتر از عضله مایه نمی‌گذارد، در دل مایه کم نمی‌آورد، کت‌گیر نمی‌شود، اما در عین حال خوب ساز می‌شود. قوی و محکم می‌پرد و اگر در تمرینات ساعت خوبی هم بیاورد له و لورده نمی‌شود. اگر جوجه باشد به خوبی تحت کنترل ما و گوش به فرمان خواهد بود، چرا که مواد مغذی به مغزش می‌رسد و می‌تواند بر خستگی مغزی غلبه کند. (خستگی مغزی در کبوتر آن چیزی است که باعث می‌شود کبوتر نتواند مسیر خود یا خانه خود را شناسایی کند‌. بارها دیده‌ایم که کبوتری با آن‌ که جلد ما است از روی بام ما رد می‌شود بدون اینکه حتی توجهی بکند. قدرت شناسایی مغزش در اثر خستگی مغزی به حداقل رسیده. شاید بعد از چند ساعت یا چند روز استراحت این قدرت شناسایی به او برگردد.)

پس دوستان ما به جای تک‌دانی از کم‌دانی استفاده می‌کنیم. دان کامل را به کبوتران می‌دهیم اما مقدارش را بنا بر نیاز بام‌مان کم می‌کنیم.

لیست دان کامل برای پرش:

جو، ارزن، تخم‌جارو، قره‌ماش، گاودانه، عدس، ماش، کتان، بذرک، کلزا، کافشه، شاه‌دانه، آفتاب‌گردان، نیجر.

موفقیت شما آرزوی ماست.