دسته: مقاله‌ها

بخش نخست: مدیریت جوجه‌ها

به‌قلم: مجید ز.

به‌جای پیشگفتار: گپی با خوانندگان
در مورد شیوه‌ها‌ و شگرد‌های تربیتی و اصولی که به‌قصد آماده‌کردن جوجه‌ها برای پرش به‌کار گرفته می‌شود، در جامعه‌ی کبوترپروران گمانه‌ها و دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد که این پراکندگی کار را برای نوآموزان این رشته دشوار کرده است. در دیگر سو، آلودگی باورهای عامه به خرافات و حضور نگرش‌های واپسمانده و غیر علمی در این رشته، جلوی پویایی این ورزش را گرفته است. فرهنگ عمومی کبوترداری در ایران فعلی، هم‌چنان «شفاهی» مانده است؛ در این میدان، بازار گزافه‌گویی تا بخواهید گرم است و حرف و حدیث‌های بی‌پایه و کم‌تر اندیشیده‌ زبان به زبان می‌گردد. در چنین شرایط بغرنجی است که بسیاری از اهالی مسابقه (گرو)، از روی ناامیدی، دست به دامن تلفیق کبوتر ایرانی با نژادهای خارجی نظیر پاکستانی، هندی، تیپلر انگلیسی/ایرلندی و حتا صرب شده‌اند!
به‌گمانی، شاید بزرگ‌ترین گرفتاری جامعه‌ی کبوترپروران ایران، تکثیر بی‌رویه و بی‌برنامه‌ی کبوتر و ازدیاد نسل‌هایی‌ست که از لحاظ استانداردهای ظاهری و شاخصه‌های پروازی، در نازل‌ترین سطح ممکن قرار گرفته‌اند. کبوتر جنس و استثنایی، در دست تنها درصد معدودی از کبوترپروران ایرانی موجود است و این عده نیز ترجیح می‌دهند مازاد نیاز خود را از بین ببرند، ولی بدست کسی نیافتد! با این روحیه‌ی مسلط در میدان کبوترداری ایرانی، تولید کبوتر مرغوب و قرارگرفتن‌اش در دست عموم، کاری سخت دشوار به‌نظر می‌آید.
گذشته از نزول سطح کیفی کبوتر بلندپرواز ایرانی در سال‌های گذشته و نیز احتکار آن توسط تعدادی معدود از کبوترپروران، مشکل عمده‌ی دیگری که بنیه‌ی این ورزش را تباه کرده است، ضعف معلومات و شکنندگی دیدگاه‌ها در مدیریت، تربیت و آماده‌سازی کبوتر ایرانی است. در ایران فعلی، اساس کار بر نظرهای ضد و نقیض افراد شالوده ریخته شده است و «شگرد» و «قلق» حرف اول را می‌زند نه روش‌های علمی و نوین کارآزموده که به‌خوبی جواب پس داده باشند. در فضایی گسیخته که هر کس ساز خودش را بزند و مراجع مناسبی برای آموزش کاربردی و تکوین این ورزش موجود نباشد، جز هرج و مرج و ایستایی حاصلی در فراسو نخواهد بود.

برای خروج از دوران رکود و دور فرسایش فعلی، بایستی خبرگان فن، اساتید، پیشکسوتان و کلاً جویندگانی که دستی بر قلم دارند، آموخته‌ها و نقطه‌نظرات خود را مکتوب کنند تا در فضایی اشتراکی و مسئولانه، باب نقد و تفحص در دیدگاه‌ها فراهم شود. چکیده‌ی این سلسله گفت‌وگوها به اتفاق نظر بر روی ریزه‌کاری‌های مختلف تربیتی و تمرینی کبوترداری ایرانی و «فهم مشترک» منجر خواهد شد که در واقع سرفصل حرکت به سوی بهبود فنی و کیفتی این ورزش است. لازم به تکرار است که بدون رسیدن به اجماع و ایجاد استانداردهای تثبیت‌شده در زمینه‌های پرورش، مدیریت، تربیت، تمرین و مسابقه برای کبوتر بلندپرواز ایرانی، که آن‌هم لازمه‌اش تلاش مکتوب از جمله نشر مقالات، مجلات (کاغذی و اینترنتی) و کتاب‌های روشنگر و آگاهنده و نیز تاسیس انجمن‌ها و کلوپ‌های کبوتر و ایجاد پیوندهای علمی-تجربی با کلوپ‌های حرفه‌ای کبوتر در سراسر دنیا است، ره به پیشرفت این رشته نخواهیم برد. این ورزش –چون هر حرکت پویا و مستقل دیگر در سراسر گیتی- زمانی به رشد کیفی مطلوب خود خواهد رسید که با اشتراک تجربه و فرهنگسازی مثبت و تزریق معلومات نوین به بدنه‌ی آن، یک «مکتب فکری» با چارچوب‌ها و اجزای مشخص و مورد قبول عموم ساخته شود. آن‌هنگام است که درخواهیم یافت کبوتر بلندپرواز ایرانی چگونه جواب پس می‌دهد.

زمان جداسازی، مختصات گنجه‌ی جدید و شیوه‌ی رفتار با جوجه‌ها

ادامه‌ی خواندن… “اصول راهنما برای نگهداری، تربیت و آماده‌سازی جوجه‌ها (بخش نخست)”

به قلم: مجید ز.

برای ارتقای کیفی کبوتر بلندپرواز ایرانی، اولین سوالی که به ذهن خطور می‌کند این است: اصولاً ما به‌دنبال چه استانداردهایی برای کبوتر خود هستیم؟ کبوتر ایده‌آل ما چه مشخصاتی باید داشته باشد؟ شاید این سئوال‌ها در وهله‌ی اول بدیهی یا حتا بی‌مورد به‌نظر بیایند، اما وقتی پاسخ افراد مختلف را کنار هم می‌گذاریم و تفاوت‌ها و حتا تضادها را می‌بینیم، می‌فهمیم که قبل از اقدام به اصلاح نژاد، ابتدا بایستی تعریف درستی از کیفیت و شاخصه‌های پروازی کبوتر داشته باشیم؛ تعریفی جامع و بابنیاد که بتواند اهل خبره و عموم را قانع کند.

تقسیم‌بندی گونه‌های کبوتر ایرانی

در این‌جا بایستی خاطرنشان کنیم که منظور از استاندارد کبوتر بلندپرواز ایرانی در عنوان مقاله، کبوتران «بلندپرواز» به‌ویژه گونه‌ی تهرانی است.

ارتقای ژنتیکی چیست؟

ارتقای ژنتیکی در کلامی ساده، تقویت ژن‌های مفید و مثبت کبوتر و جایگزینی این ژن‌ها در جای ژن‌های ضعیف و معیوب است. بنابراین تعریف، دو عمل باید پایاپای انجام شوند: ژن‌های خوب تقویت و ازدیاد شوند و دوم، ژن‌های بد و معیوب از دایره‌ی تکثیر خارج شوند.

ژن غالب و ژن مغلوب

از لحاظ طیف رنگ‌ها، ضمن توضیح رنگ‌های اصلی و رنگ‌های تلفیقی، ژن‌های غالب و مغلوب، نمودار قدرت و پایداری هر رنگ هنگام تکثیر در مقابل رنگ یا رنگ‌های دیگر است. در این باره مقالاتی در همین وبگاه منتشر شده‌اند که حاصل تحقیقات دامنه‌دار پژوهشگران هستند.

از لحاظ ظاهر نیز ژن‌ها غالب و مغلوب هستند. برای مثال، ژن کاکل مغلوب است و ما موقعی می‌توانیم جوجه‌ی کاکلی بکشیم که هر دو جفت این ژن را داشته باشند.

اما در باب کیفیت کبوتر ایرانی، طبقه‌بندی دقیقی روی ژن‌های غالب یا مغلوب صورت نگرفته است. برای مثال، ما می‌دانیم اگر کبوتر بند را با کبوتری دیگر که بازی‌دار است تن کنیم، احتمال گرفتن جوجه‌ی بند بسیار است، اما درصد این احتمال را به‌طور دقیق نمی‌دانیم. برای همین، در راه رسیدن به استانداردهای ایده‌آل کبوتر ایرانی بایستی حتی‌المقدور کبوترهای ایراددار را از گردونه‌ی جوجه‌کشی خارج کرد.

ادامه‌ی خواندن… “استانداردهای کبوتر پرشی ایرانی”

به قلم: حمید ضیا.

قبل از اینکه ما به این مبحث بپردازیم باید مطمئن شویم که آیا کاری که می‌کنیم درست است یا غلط. اگر درست است، چرا؟ و اگر غلط است، چرا؟ در فرهنگ مذهبی‌ ایرانی‌ همخون جفت کردن که اساس ارتقاء یک حیوان است از قدیم‌الایام کاری ناشایست و تابو، مخصوصاً در مورد کبوتر شناخته می‌شده است. این فرهنگ غلط مذهبی‌، کبوتر را فرشته انگاشته و از زیر به آن نگاه کردن در حال پرواز (کبوتربازی) را نگاه کردن به ناموس فرشتگان و کاری حرام شمرده است.  تمامی‌ ما به نوعی با این گونه خرافات‌ها دست‌به‌گریبان بوده یا آن‌ها را شنیده‌ایم. حال ما به عنوان قشری از جامعه که به ناموس فرشتگان خیره می‌شود می‌خواهیم کاری بکنیم که از خیره شدن به ناموس فرشتگان نیز بد‌تر است.  این کار همخون جفت کردن است. البته ناگفته نماند که همین هخون جفت کردن در بعضی‌ دیگر اقشار جامعه به‌صورت نرمال و بدون دغدغه دنبال می‌شود که به آن خواهیم پرداخت.

مورد اول همخون جفت کردن در فرهنگ ایرانی:

از زمانی‌ که بچه بودم هروقت که به روستایی می‌رفتیم به‌خاطر علاقه‌ی زیادم به پرندگان نزد پیرزن‌هایی که در حیاطشان مرغ و خروس نگاه می‌داشتند می‌رفتم تا از زیبا‌ترین مرغ و خروس‌های‌شان چند تایی‌ خریداری کنم. از آنجایی‌ که کبوترباز بودم و پشت و نسل حیوان برایم مهم بود همیشه از آن‌ها می‌پرسیدم «مادر، پدر و مادر این جوجه‌ها کدام مرغ و خروس هستند؟» جواب اکثراً در حالی که به خروس قلچماقی اشاره می‌شد، همیشه این بود: «والله نمی‌دانم فقط می‌دانم که این خروس پدر همه‌ی این جوجه‌هاست.» البته مادربزرگ خودم هم که بهترین مرغ و خروس‌های کردی را داشت از این امر مستثنی نبود. این به این معنیست که حتی در روستا‌های ایران همخون جفت شدن نیز امری طبیعی است. زیرا که آن خروس قوی حداقل برای ۳ سال زمام امور را در دست دارد و هر سال جوجه‌های جدید به گله‌ی مرغ‌ها اضافه می‌کند و با آن‌ها جفتگیری می‌کند. یعنی‌ حداقل سه نسل پیاپی از مرغ‌ها با یک خروس جفت می‌خورند.

مورد دوم همخون جفت کردن در فرهنگ ایرانی:

مثال ساده و واضح آن قناری باز‌های حرفه‌ای کشورمان هستند که با دانستن علم ژنتیک به اینکار پرداخته و بهترین قناری‌ها را از هر نژادی بوجود آورده‌اند. برای مثال قناری فری پاریسی  در ایران یک سر و گردن از قناری فری پاریسی در کانادا که خود من از آن‌ها دارم، بزرگتر و بهتر است. قناری جیور نیز همینطور است. خیلی‌ از دوستان قناری‌باز از قشر مذهبی‌ جامعه هستند اما با همخون جفت کردن قناری مشکلی‌ ندارند.

همخونی در طبیعت:

فرایند همخون جفت شدن در طبیعت بسیار فراوان طی میلیون‌ها سال به‌صورت کاملاً نرمال انجام شده و ادامه دارد. همخونی نه تنها عامل شبیه‌سازی در طبیعت است بلکه یکی‌ از عوامل اصلی‌ بقای حیوانات است. برای مثال وقتی‌ به سهره در اقصی نقاط ایران نگاه می‌کنیم فرق‌های بارزی را مشاهده می‌کنیم. سهره‌ی همدان با سهره‌ی شیراز با سهره‌ی کردستان با سهره‌ی کرمان فرق دارند اما هر کدام از این سهره‌های متعلق به یک منطقه شباهت بسیاری با همدیگر دارند. دلیل این شباهت فقط و فقط همخون جفت شدن این پرندگان است. همخون جفت شدن حتی در اخلاقیات حیوانات هم تأثیر می‌گذرد. مثلاً گفته می‌شود که سهره‌ی همدان صدایش بلندتر از سهره‌ی شیراز است است و یا سهره‌ی کردستان بیشتر می‌خواند. حالا آیا این همخونی در بین حیوانات وحشی باعث ناقصی یا خنگ شدن آن‌ها شده است؟ آیا به جز ۳ یا ۴ درصد نوزادان ناقص‌‍الخلقه که عادی است ما موارد دیگری را می‌بینیم؟ آیا همخونی باعث شده که پرندگان مهاجر مسیر میلیون ساله را گم کنند و مثلاً به جای آفریقای جنوبی سر از آسیای مرکزی در بیاورند (سوی‌شان خراب شود)؟

مورد اول همخونی در طبیعت: دوستی مثال از شیر‌ها زده بودند که به نظر من مثال جالبی‌ بود. اما برداشت من دقیقاً بر خلاف  ایشان است. ایشان فرموده بودند که شیر نر به محض بزرگ شدن بچه‌های نر آن‌ها را از گله بیرون می‌کند.  این حرف دقیقاً درست است. اما فراموش نکنیم که این شیر‌های نر نیستند که برای همخونی استفاده می‌شوند بلکه شیر‌های ماده هستند که در گله باقی‌ می‌مانند و بعد از اینکه بالغ شدند با شیر نر که پدرشان است جفتگیری می‌کنند.  از طرفی‌ بچه‌های این شیر‌های ماده نیز دوباره پس از بلوغ با پدربزرگشان که پدرشان نیز هست، جفت می‌شوند. این پروسه تا زمانی‌ که شیر نر پیر شود ادامه دارد.  به موازات پیر شدن شیر نر، یا شیر جوانی از فرزندان خودش جایش را می‌گیرد و یا شیر دیگری به گله حمله کرده و نر‌های جوان را بیرون می‌کند تا زمام امور را بدست بگیرد.

مورد دوم همخونی در طبیعت: بچه‌های اکثر حیوانات بعد از اینکه توسط پدر و مادر از لانه رانده می‌شوند به خاطر اینکه با یکدیگر آشنایی بیشتری دارند در کنار همدیگر می‌مانند و اگر مشکلی‌ برای آن‌ها پیش نیاید با یکدیگر جفت‌گیری می‌کنند. طبیعت همیشه قادر نیست که توسط مرگ، توفان، مریضی، و یا دیگر فجایع طبیعی این بچه‌ها را از هم جدا کند. برای مثال دیده شده که عقاب کله دم سفید آمریکایی بعد از اینکه جوجه‌هایش را از لانه بیرون می‌کند جوجه‌ها که معمولاً یک نر و یک ماده هستند در کنار یکدیگر می‌مانند و بعد از دو یا سه‌ سال با یکدیگر جفت می‌شوند. حتی دیده شده که به خاطر سانحه‌ای نر ماده‌اش را از دست داده و به تنهایی به بزرگ کردن جوجه‌ها پرداخته و اما در زمان بیرون کردن جوجه‌ها از لانه جوجه ماده را بیرون نکرده و بعد از بالغ شدن آن را به عنوان ماده اختیار کرده است.

ادامه‌ی خواندن… “اصلاح‌نژاد و ارتقاء ژنتیکی‌ کبوتر”