کبوتر مایه‌رو و کبوتر بالا‌ و‌ پایین کن (کبوتر نوین بلندپرواز ایرانی)

به قلم: حمید ضیا.

در مقالات گذشته در مورد استاندارد کبوتر پرشی و آنچه ایده‌آل است بسیار گفته‌ایم. آن‌ها را چه روی زمین که سی درصدِ شناخت کبوتر است و چه در آسمان بررسی کرده‌ایم، پس به تکرار مکررات نمی‌پردازیم. 

کبوترهای بلند پرواز ایرانی از نظر مایه‌گیر شدن به دو دسته اصلی تقسیم می‌گردند. دسته اول آن‌هایی که اصطلاحاً بالا و پایین می‌کنند و دسته دوم آن‌هایی که به دل مایه می‌چسبند. سوال این است که کدام نوع بهتر هستند و چرا؟

برای بهتر بررسی کردن، باید اول به شرایط آب و هوایی نظری انداخت. ایران به عنوان کشوری که رو به خشکی مفرط از بی‌آبی و گرمای مزاید می‌رود، در اکثر نقاط پرش برای کبوتران بسیار سخت و نفس‌گیر می‌شود. این با در نظر نگرفتن آلودگی هوا و به شرط هوای تمیز است که اگر آلودگی را به آن اضافه کنیم دیگر شرایط از وضعیت بد به وخیم تمایل پیدا می‌کند. وجود این نوع آب و هوا مسلماً کبوتر مقاوم می‌طلبد. کبوتری که بتواند از پس این شرایط بر بیاید. 

در قدیم اکثر شهرهای ایران آب و هوایی معتدل و چهار فصل داشته و به قول قدیمی‌ها ییلاق و قشلاق‌های دلچسبی در این سرزمین خوش آب و هوا وجود داشته. این مهم بر سبک‌و‌سیاق کبوترپرانی نیز تاثیر به سزایی گذاشته که مهم‌ترین آن‌ها سبک پرش بالا و پایین کردن و نمایش دادن کبوترها بود. در یک آب و هوای معتدل کبوترها به راحتی به دل مایه رفته ساعتی پریده و پایین می‌آیند و دوباره اوج می‌گیرند. این کار در طول روز چندین بار تکرار می‌گردد که به آن «نمایش» می‌گویند. کبوتر در یک آب و هوای معتدل به راحتی چندین بار بالا و پایین می‌کند بی‌آنکه فشاری را متحمل گردد.  البته از نظر آناتومی کبوتر این بالا و پایین کردن‌ها را جهت دریافت اکسیژنِ بیشتر انجام می‌دهد. همان‌‍طور که می‌دانیم هر چقدر از سطح زمین بالاتر می‌رویم اکسیژن رقیق‌تر شده و عمل تنفس سخت‌تر می‌گردد. کبوتر برای دریافت اکسیژنِ بیشتر ارتفاعش را کم می‌کند و پس از اکسیژن‌گیری دوباره اوج می‌گیرد. 

خب، این برای قدیم بود که دمای هوا نهایتا ۳۵ درجه می‌شد و اکثر روزهای تابستان مخصوصاً تیر ماه مطبوع و دلنشین بود. اما با عوض شدن شرایط زیست محیطی، ما نیز باید سبک پرش کبوتران‌مان را عوض کنیم. در آب و هوای امروزی ایران، کبوتری که از اوج به تنگ بام بیاید به سختی می‌تواند دوباره خود را به اوج برساند. دلیل آن هم کاملاً مشخص است. وقتی کبوتر تا ۱۰۰ متری بام پایین بیاید که معمولاً نزدیک به ظهر است دمای حاصله از انعکاس خورشید ممکن است به بالای ۴۰ درجه برسد، همین امر بالا رفتن را برای کبوتری که ۴ تا ۶ ساعت پریده و نیمه خسته است بسیار دشوار می‌کند. در نظر بگیرید سر ظهر کبوتری که تا تنگ بام آمده باید حداقل دوباره ۷۰۰ متر اوج بگیرد تا به هوای خنک‌تر برسد. همین پرش ده بیست دقیقه‌ای می‌تواند دمار از کبوتر در بیاورد. برای اثبات این حرف به لیست مسابقات نگاه کنید. خواهید دید که هر بار که کبوترها به تنگ بام آمده‌اند خیل عظیمی از آن‌ها نشسته‌اند. چون همین بالا رفتن در گرمای شدید انرژی هنگفتی از آن‌ها می‌گیرد. 

قبلاً توضیح داده‌ایم که در ازای هر صد متر که از سطح زمین بالا می‌رویم هوا بین یک تا دو درجه خنک‌تر می‌گردد. کبوتر قادر است تا ۳۰۰۰ متر بالا برود. حالا اگر دل مایه را ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ متر و دمای سطح زمین را هم ۴۰ درجه در نظر بگیریم، دمای هوا در آن بالا بین ۲۰ تا ۳۰ درجه خواهد بود. یعنی هوای پاک و خنکِ مناسب پرش. کبوتری که خود را آن بالا نگه دارد به هیچ عنوان گرمای هوا اذیتش نمی‌کند. پس این تفکر که کبوتر مایه‌رو در هوای جهنمی پرش کرده کاملاً غلط است. اما مسئله کمبود اکسیژن چه می‌شود؟

مسلماً کبوتر باید پایین بیاید. اما ما کبوتری را می‌خواهیم که زیاد پایین نیاید. مثلاً از ۱۵۰۰ متری به ۱۰۰۰ متری، یا از ۱۰۰۰ متری به ۵۰۰ متری جهت اکسیژن‌گیری بیاید. این نوع کبوتر دارای شش‌هایی حجیم است. این شش‌ها به محض پر شدن از اکسیژن غلیظ‌تر او را مجبور به رفتن به دل مایه می‌کنند. بر خلاف کبوتر «نماشو» این کبوتر در نیمه‌ی خوب هوا بالا و پایین می‌کند و فشاری به او وارد نمی‌شود. اینجاست که ما کبوتری ساخته‌ایم که به راحتی بالای ۸ ساعت بپرد و وقتی که نشست قور بکشد و مستی هم بکند. چیزی که اکثر کبوترپران‌های ایرانی آن را هرزی اعلام می‌کنند. چون عملاً این برای‌شان غیر‌قابل‌قبول است که کبوتری بالای ۸ ساعت بپرد و هنوز سرحال باشد. چراکه همیشه با کبوتری سر کار داشته‌اند که در طول پرش چندین بار بالا و پایین می‌کند و این عمل کل انرژی او را می‌گیرد. هرگز آن کبوتر استثنایی که یک بار در کل مدت پرش در همان اوایل صبح سحر که دمای هوا خنک است به دل مایه بچسبد را تجربه نکرده‌اند.

مسلماً تعداد این گونه کبوتران ایرانی به خاطر همان توضیحی که در اول دادیم بسیار کم هستند که باید با توجه به تغییر آب و هوا بیشتر تکثیر شوند و اولویت هر گنجه‌ای با آن‌ها باشد. عملاً از نظر ما کبوتر بالا و پایین کن مردود است. این «زیبایی»  پرش به درد شرایط کنونی مخصوصاً مسابقات نمی‌خورد. پرش نمایشی در تنگ‌بام یا میان‌تو، مخصوص کبوتر نوین ایرانی نیست. کبوتر نوین بلندپرواز ایرانی در دل مایه به نمایش می‌پردازد. اگر ما مایل به دیدن نمایشش هستیم بهتر است که مجهز به دوربین بشویم. چرا که او از موضع خود تا آخرین لحظه پایین نخواهد آمد.