جستار کوتاهی در باب فرهنگ کبوترداری در ایران

به قلم: محسن صادقی.

کبوتر و کبوترداری از دیرباز جایگاه والایی در جامعه و فرهنگ ما داشته است؛ به طوری که اگر کمی با کنجکاوی و موشکافانه به عقبه‌ی آن در یکصد سال اخیر بنگریم نتایج جالبی به دست خواهیم آورد؛ که البته شرح آن خود نیازمند فرصتی مناسب و مطلبی جدای از این جستار کوتاه است. ولی شوربختانه اگر با نگاهی به دور از تعصب به آن بنگریم، در سال‌های اخیر همچون دیگر مسائل فرهنگی، در مورد کبوترداری هم جز پسرفت، اندوخته‌ای در دست نداریم.
پرسش و پاسخ زیر بریده‌ای است از مصاحبه‌ی آقای هری شانون (Harry Shannon) که با ۲۲ ساعت و ۵ دقیقه در سال ۱۹۹۵، رکورددار پرواز کبوتر تیپلر در دنیا هستند. بیایید اولین پرسشی که از آقای شانون شده و پاسخی که ایشان دادند را ببینیم:

– How long have you had pigeons and in particular Tipplers? Why Tipplers?

Harry Shannon: I started in my early teens. First competition was August 1950 with young birds in North Ireland. Tipplers flew 3 hours, 30 minutes.

در پرسش نخست و آغازینِ مصاحبه از ایشان پرسیده شده که چندوقت است که کبوتر دارید، به ویژه تیپلر و چرا تیپلر را انتخاب کردید؟
آقای شانون در پاسخ گفتند که از سال‌های آغازین نوجوانی پرورش کبوتر را آغاز کردند؛ و نکته‌ی جالب اینجاست که نخستین بار در سال ۱۹۵۰ در مسابقات تیپلر شرکت کردند و در آن مسابقه رکوردشان ۳ ساعت و ۳۰ دقیقه بوده است! سال ۱۹۵۰ یعنی دقیقاً چهل‌وپنج سال قبل از اینکه ایشان رکورد جهانی را ثبت کنند. ببینید نتیجه‌ی چهل‌وپنج سال کوشش و تلاش و رنج چه بوده و چه شده است.

کبوتران آقای هری شانون که در تاریخ ۱۹۹۵/۰۵/۲۱ رکورد جهانی مسابقات کبوتران تیپلر را با ۲۲ ساعت و ۵ دقیقه به ثبت رساندند.

ادامه‌ی خواندن… “جستار کوتاهی در باب فرهنگ کبوترداری در ایران”

کبوتر مایه‌رو و کبوتر بالا‌ و‌ پایین کن (کبوتر نوین بلندپرواز ایرانی)

به قلم: حمید ضیا.

در مقالات گذشته در مورد استاندارد کبوتر پرشی و آنچه ایده‌آل است بسیار گفته‌ایم. آن‌ها را چه روی زمین که سی درصدِ شناخت کبوتر است و چه در آسمان بررسی کرده‌ایم، پس به تکرار مکررات نمی‌پردازیم. 

کبوترهای بلند پرواز ایرانی از نظر مایه‌گیر شدن به دو دسته اصلی تقسیم می‌گردند. دسته اول آن‌هایی که اصطلاحاً بالا و پایین می‌کنند و دسته دوم آن‌هایی که به دل مایه می‌چسبند. سوال این است که کدام نوع بهتر هستند و چرا؟

برای بهتر بررسی کردن، باید اول به شرایط آب و هوایی نظری انداخت. ایران به عنوان کشوری که رو به خشکی مفرط از بی‌آبی و گرمای مزاید می‌رود، در اکثر نقاط پرش برای کبوتران بسیار سخت و نفس‌گیر می‌شود. این با در نظر نگرفتن آلودگی هوا و به شرط هوای تمیز است که اگر آلودگی را به آن اضافه کنیم دیگر شرایط از وضعیت بد به وخیم تمایل پیدا می‌کند. وجود این نوع آب و هوا مسلماً کبوتر مقاوم می‌طلبد. کبوتری که بتواند از پس این شرایط بر بیاید. 

در قدیم اکثر شهرهای ایران آب و هوایی معتدل و چهار فصل داشته و به قول قدیمی‌ها ییلاق و قشلاق‌های دلچسبی در این سرزمین خوش آب و هوا وجود داشته. این مهم بر سبک‌و‌سیاق کبوترپرانی نیز تاثیر به سزایی گذاشته که مهم‌ترین آن‌ها سبک پرش بالا و پایین کردن و نمایش دادن کبوترها بود. در یک آب و هوای معتدل کبوترها به راحتی به دل مایه رفته ساعتی پریده و پایین می‌آیند و دوباره اوج می‌گیرند. این کار در طول روز چندین بار تکرار می‌گردد که به آن «نمایش» می‌گویند. کبوتر در یک آب و هوای معتدل به راحتی چندین بار بالا و پایین می‌کند بی‌آنکه فشاری را متحمل گردد.  البته از نظر آناتومی کبوتر این بالا و پایین کردن‌ها را جهت دریافت اکسیژنِ بیشتر انجام می‌دهد. همان‌‍طور که می‌دانیم هر چقدر از سطح زمین بالاتر می‌رویم اکسیژن رقیق‌تر شده و عمل تنفس سخت‌تر می‌گردد. کبوتر برای دریافت اکسیژنِ بیشتر ارتفاعش را کم می‌کند و پس از اکسیژن‌گیری دوباره اوج می‌گیرد. 

خب، این برای قدیم بود که دمای هوا نهایتا ۳۵ درجه می‌شد و اکثر روزهای تابستان مخصوصاً تیر ماه مطبوع و دلنشین بود. اما با عوض شدن شرایط زیست محیطی، ما نیز باید سبک پرش کبوتران‌مان را عوض کنیم. در آب و هوای امروزی ایران، کبوتری که از اوج به تنگ بام بیاید به سختی می‌تواند دوباره خود را به اوج برساند. دلیل آن هم کاملاً مشخص است. وقتی کبوتر تا ۱۰۰ متری بام پایین بیاید که معمولاً نزدیک به ظهر است دمای حاصله از انعکاس خورشید ممکن است به بالای ۴۰ درجه برسد، همین امر بالا رفتن را برای کبوتری که ۴ تا ۶ ساعت پریده و نیمه خسته است بسیار دشوار می‌کند. در نظر بگیرید سر ظهر کبوتری که تا تنگ بام آمده باید حداقل دوباره ۷۰۰ متر اوج بگیرد تا به هوای خنک‌تر برسد. همین پرش ده بیست دقیقه‌ای می‌تواند دمار از کبوتر در بیاورد. برای اثبات این حرف به لیست مسابقات نگاه کنید. خواهید دید که هر بار که کبوترها به تنگ بام آمده‌اند خیل عظیمی از آن‌ها نشسته‌اند. چون همین بالا رفتن در گرمای شدید انرژی هنگفتی از آن‌ها می‌گیرد. 

ادامه‌ی خواندن… “کبوتر مایه‌رو و کبوتر بالا‌ و‌ پایین کن (کبوتر نوین بلندپرواز ایرانی)”

استانداردهای کبوتر پرشی ایرانی

به قلم: مجید ز.

برای ارتقای کیفی کبوتر بلندپرواز ایرانی، اولین سوالی که به ذهن خطور می‌کند این است: اصولاً ما به‌دنبال چه استانداردهایی برای کبوتر خود هستیم؟ کبوتر ایده‌آل ما چه مشخصاتی باید داشته باشد؟ شاید این سئوال‌ها در وهله‌ی اول بدیهی یا حتا بی‌مورد به‌نظر بیایند، اما وقتی پاسخ افراد مختلف را کنار هم می‌گذاریم و تفاوت‌ها و حتا تضادها را می‌بینیم، می‌فهمیم که قبل از اقدام به اصلاح نژاد، ابتدا بایستی تعریف درستی از کیفیت و شاخصه‌های پروازی کبوتر داشته باشیم؛ تعریفی جامع و بابنیاد که بتواند اهل خبره و عموم را قانع کند.

تقسیم‌بندی گونه‌های کبوتر ایرانی

کبوتر ایرانی از لحاظ کلی به چهار گونه‌ی متفاوت تقسیم می‌شود:
 
بلندپرواز: که اختصاص دارد به شهرهای تهران، کاشان و قم. این‌گونه کبوتر که به‌شکل تیپی یا انفرادی می‌پرد، بیش‌تر گرد بام و در ارتفاع بالا می‌چرخد و ساعت پرواز بالایی دارد.
 
کوتاه‌پر: مثل کبوتران شیرازی و مشهدی. این‌ها بعد از مدتی کوتاه گرد بام چرخیدن (به شکل تیپی) در ارتقاعی که به‌راحتی قابل رویت هستند، به سمتی رفته و دور می‌شوند و مجدداً باز می‌گردند و به سمت دیگری می‌روند. ساعت این کبوتران حداکثر دو تا سه ساعت تخمین زده می‌شود.
 
نقش: مثل نوک‌قناری‌ها و دیگر کبوتران تزئینی یا خال‌های مهر که در اقصا‌ نقاط میهن‌مان یافت می‌شوند.
 
نامه‌بر یا مسافتی: کبوتران مسافت‌رو که از خانواده‌ی هومرها هستند. این کبوتران در فاصله‌‌ای دور رها می‌شوند و با سرعت خود را به خانه می‌رسانند. هر چه سریع‌تر برسند، امتیاز بهتری در مسابقه می‌آورند.
 

در این‌جا بایستی خاطرنشان کنیم که منظور از استاندارد کبوتر بلندپرواز ایرانی در عنوان مقاله، کبوتران «بلندپرواز» به‌ویژه گونه‌ی تهرانی است.

ارتقای ژنتیکی چیست؟

ارتقای ژنتیکی در کلامی ساده، تقویت ژن‌های مفید و مثبت کبوتر و جایگزینی این ژن‌ها در جای ژن‌های ضعیف و معیوب است. بنابراین تعریف، دو عمل باید پایاپای انجام شوند: ژن‌های خوب تقویت و ازدیاد شوند و دوم، ژن‌های بد و معیوب از دایره‌ی تکثیر خارج شوند.

ژن غالب و ژن مغلوب

از لحاظ طیف رنگ‌ها، ضمن توضیح رنگ‌های اصلی و رنگ‌های تلفیقی، ژن‌های غالب و مغلوب، نمودار قدرت و پایداری هر رنگ هنگام تکثیر در مقابل رنگ یا رنگ‌های دیگر است. در این باره مقالاتی در همین وبگاه منتشر شده‌اند که حاصل تحقیقات دامنه‌دار پژوهشگران هستند.

از لحاظ ظاهر نیز ژن‌ها غالب و مغلوب هستند. برای مثال، ژن کاکل مغلوب است و ما موقعی می‌توانیم جوجه‌ی کاکلی بکشیم که هر دو جفت این ژن را داشته باشند.

اما در باب کیفیت کبوتر ایرانی، طبقه‌بندی دقیقی روی ژن‌های غالب یا مغلوب صورت نگرفته است. برای مثال، ما می‌دانیم اگر کبوتر بند را با کبوتری دیگر که بازی‌دار است تن کنیم، احتمال گرفتن جوجه‌ی بند بسیار است، اما درصد این احتمال را به‌طور دقیق نمی‌دانیم. برای همین، در راه رسیدن به استانداردهای ایده‌آل کبوتر ایرانی بایستی حتی‌المقدور کبوترهای ایراددار را از گردونه‌ی جوجه‌کشی خارج کرد.

ادامه‌ی خواندن… “استانداردهای کبوتر پرشی ایرانی”

مقدمه‌ای بر اصلاح و ارتقاء ژنتیکی‌ کبوتر

به قلم: مجید ز.

دوستان عزیز!

در باره‌ی طرز و نحوه‌‌ی تلفیق‌کردن و فواید و مضرات آن، چیزی که به نظر من نقش محوری در این کار دارد، شناخت دقیق از نژادهایی است که قرار است تلفیق بشوند. یعنی کسی اگر می‌خواهد تیپلر انگلیسی را برای مثال با کبوتر تهرانی تن کند، باید اول مشخصات ظاهری و خصوصیات اخلاقی و پرشی این حیوان را به‌خوبی بشناسد. من خیلی خوب می‌دانم که این کار جواب نمی‌دهد و چیزی از آب در می‌آید مثل شتر-گاو-پلنگ که نه ساعت پرواز تیپلر را می‌آورد، نه ظاهر و بلندپروازی و سو و  شعور کبوتر ایرانی را دارد. دوستان هم لابد به همین نتیجه در آینده خواهند رسید.
چیزی که در ایران به آن کم‌توجهی می‌شود (ما هم وقتی در ایران بودیم توجه نمی‌کردیم) تغذیه‌ی صحیح کبوتر است. در ژاپن با بهبود تغذیه، ظرف نیم قرن قد متوسط مردم را یازده سانتی‌متر بلندتر کردند. یعنی در این حد موضوع شناخت از تغذیه اهمیت دارد.
آن‌طور که از قرائن پیداست، تغذیه در ایران، هم‌چنان همان حالت سنتی خودش را دارد، هر چند بعضی با درک به‌روز از موضوع، در صدد بهبود آن برآمده‌اند. در گروها شرط این است که کبوتر در گرماگرم تیرماه، با خوردن فقط ارزن ساعت بیاورد! توجهی نمی‌شود که برای ساعت بالا، مکانیزم و متابولیسم بدن کبوتر به چه سوختی احتیاج دارد. توجه نمی‌شود که نوع تغذیه برای هر موجود زنده‌ای تعیین‌کننده است. بعضی‌ها حتا آب‌تنی کبوتر را قبل از مسابقه قدغن می‌کنند، انگار قرار است به حیوان شکنجه بدهند! انگشت پایش را می‌برند یا دماغش را برمی‌دارند که به‌اصطلاح نشان بگذارند، تو گویی این پرنده اسیر دست عده‌ای حیوان‌آزار است. دنیای کبوتربازی امروز، با مطالعات وسیع و کار شبانه‌روزی که روی آن می‌شود، دنیای این‌جور حرکات زننده نیست.
گرفتاری این‌جاست که بعضی از میدان‌داران و معرکه‌گردانان در وبلاگ‌های کبوتر، خود مبلغین جدی این‌جور حرکات هستند و حتا قطع‌کردن انگشت کبوتر را آموزش می‌دهند… که جای تاسف دارد!

ادامه‌ی خواندن… “مقدمه‌ای بر اصلاح و ارتقاء ژنتیکی‌ کبوتر”